De droombeelden van Anne van As

Zo zal het paradijs erbij hebben gelegen. Of althans, zo zal de sfeer hebben aangevoeld. Daar, tussen de Eufraat en de Tigris. Weelderig groen dat in gedachten kleurt naar de emotie. Land en water vloeien in elkaar over als melk en honing van het beloofde land. Een plek om tot rust te komen, in nederigheid de schepping te aanvaarden. Deze omgeving is nu een slagveld, een schuldig landschap waar raketten inslaan en drones vernietigend werk doen. Anne van As heeft dat oerwoud, de tuin van oorsprong, als inspiratie genomen voor de serie Rêverie. De schilderijen verbeelden een verlangen naar hoe natuur ooit werd ervaren, en tegelijk het besef dat die ervaring nooit volledig terug te halen is. Verlangen naar het paradijs, de hof die er nu verwoest bij ligt.

Haar roze bril echter wijzigt het uitzicht, mijn ontroering verandert het inzicht. Galerie MUGA is voor even de Hof van Eden. Maar schijn bedriegt. Onder dit groene gras, achter de dichte begroeiing, schuilt een addertje. Zoals de slang in het paradijs de hele sfeer in duigen gooide. De zeepbel met de prachtige kleuren wordt in een moment doorgeprikt. Pats — wat rest zijn tranen, van spijt.

Geen verloren paradijs

Ondanks dat is het een feest van herkenning wanneer ik de ruimte van de galerie binnenstap. Ik denk te weten wat ik zie in Museum Galerie Heerenveen. Het uiterlijk is echter niet de waarheid. Het is te mooi om waar te zijn. De schoonheid is de dekmantel voor ontbossing. Het decor zal met voeten worden getreden. Het was wel zoals Anne van As het in haar werk aan ons voorstelt, maar het is het niet meer — zoals ik in de vorige alinea’s al voorzag. Anne van As wil dát in haar werk duidelijk maken. Het is geen verloren paradijs, maar het neigt daar wel sterk naar.

De groene schoonheid van de jungle resoneert in het schilderen van Van As. De composities zijn esthetisch in orde. Er dringt zich echter een geladen gelaagdheid aan de kijker op. Een gestapelde spanning. De natuur droomt zichzelf schoonheid. De kunstenaar heeft dit ideaal in schilderijen verbeeld. Met titels als Nocturne, Paradis, Reflection en Lush schijnt Anne van As de hemel op aarde te verbeelden. In de mysterieuze schaduw echoot echter het geraas van graafmachines en houthakkers. De kaalslag is aanstaande. Nu nog kan ik genieten van de herinnering.

Intermezzo voor rust en reflectie

De kunstenaar is dirigent, slaat de maat. Tik-tik-tik. Het acryl op linnen speelt de eerste streken. Een dromerige compositie klinkt. De dirigent is kunstenaar: met grootse armbewegingen worden verfvlekken op doek gezet, krijgen de instrumentfamilies hun intervallen. Eens strijkt de eerste viool en vallen de blazers in op het ritme van de pauk.

Maar zo heftig zijn de composities van Anne van As niet. Geenszins. De natuur fluistert in de schilderijen. De materie op doek, zo gevormd dat zij vegetatie suggereert, vertelt op zachte toon — uitbundig — hoe mooi de plantenwereld kan zijn. Is geweest en wil blijven. De luisteraar verdrinkt in de lyrische noten, de beschouwer gaat kopje onder tussen de regels, ofwel de verfstreken door.

Over tot de orde van het moment

De kunstenaar fantaseert kleurig voor zich uit. In haar composities verdwijnt de natuur niet, maar verandert van tint. Geen rottige kleuren, maar uitbundige ontbindingen. Zoals de banaan verkleurt, de bloem verdort en het water vertroebelt. De schoonheid van de natuur is ongrijpbaar; ook Anne van As kan deze niet evenaren in haar werk. Daartoe doet ze wel een vruchtbare poging en schept ermee een eigen wereld. De hof die ze aantrof in de jungle — een uitgestrekt mangrovegebied waar land en water in elkaar overvloeien. De diepe rust waarin het landschap zichzelf uitdrukt, geeft de kijker hevige onrust. De verzuring van lijf en leden slaat toe, want ik weet — helaas — wel beter.

De flora spiegelt in het water op een manier dat er geen overgang is tussen land en plas. Nog één stap voorwaarts en ik houd geen droge voeten. De oever als horizon is verdwenen. Slechts is nog een scheiding te maken doordat de begroeiing een figuratieve uitdrukking heeft, terwijl de spiegeling daarvan een abstracte indruk geeft. En het is er doodstil. De fauna houdt de adem in, want het onheil is aanstaande. Het beeld is oneindig; de blik kan mijmerend langs vervagende gronden naar de onzichtbare einder turen. Maar het is allemaal illusie, een droombeeld.

Das war einmal

Anne van As beeldt zich een ongerepte en onaangetaste natuurlijke omgeving in. Zo is het in haar gedachten, zo was het toen zij de jungle bezocht. Feitelijk heeft ze ansichtkaarten gemaakt; de zin “groeten uit …” ontbreekt nog. Plaatjes voor in een reisgids om toeristen te trekken, die zich kunnen vergapen aan hoe het daar kan zijn. Echter geven de afbeeldingen in de folder overwegend de werkelijkheid mooier weer dan deze in het echt is. Te mooi om waar te zijn. Het had zo kunnen zijn, maar: das war einmal. De kunstenaar wil met haar kunst de tijd stilzetten. Herinnering maken, omdat ze weet dat de tijd niet kan stilstaan en de klok niet teruggezet kan worden.

Van As steekt bezwerend een wijsvinger op om aandacht te vragen. Maar de houtkapper steekt breed lachend de middelvinger op; het zal hem een worst zijn — hout is goud. Van As zal met haar kunst de voortgang van de tijd en de afgang van de natuur niet kunnen stoppen.

De dirigent zal de baton neerleggen omdat het orkest onwillig de verkeerde noten laat horen. De kunstenaar blijft echter, tegen beter weten in, het penseel over het linnen strijken. Want het moet gezegd, het dient verbeeld. De boodschap is duidelijk, maar verpakt in kleurig papier. De schilder voert de wolf in schaapskleren voor het voetlicht.

Verborgen geheugen, geborgen herinnering

Ze schildert de randen van elders en mijmert de spiegeling in haar werk. Pas dan, wanneer ik alles tot me heb laten komen, mijn gemoed heb gelaafd aan de droombeelden — de rêverieën — begrijp ik de eerste compositie van deze tentoonstelling. Caché. De blokhut aan het eind van het bospad is een opslagplaats. Daar slaat Anne van As het geheim van haar herinnering op. Een cache waarin tijdelijk haar geheugen is geborgen — verborgen.

De bezoeker die vervolgens de ruimte binnenstapt, opent de deur van de hut en laat de bespiegelingen vrij. Een nocturne echoot wanneer ik contemplatief neerzit tussen varens en struikgewas. Mijn spiegelbeeld trekt abstracte vlakken over het water. Ik ga op in de kunst van Anne van As. Van MUGA tot in het oneindige.

Rêverie. Solo expositie Anne van As. Museum Galerie Heerenveen (aka Galerie MUGA), Minckelersstraat 11, Heerenveen. Van 29 maart tot en met 10 mei 2026.