De tas als drager van om het even welke inhoud is een bruikbaar attribuut in ieder huishouden. Tegenwoordig betaal ik aan de kassa een luttel bedrag, maar voor wat ik ontvang een fors bedrag, wanneer ik vergeten ben een tas mee te nemen voor mijn aankopen. Dat is om de afvalberg in te dammen. Plastictassen zijn daarom not done en ik schaam me bijna wanneer ik er wel één bij me heb of er een aanschaf. De papieren tas past meer bij deze duurzame tijd en kan bovendien voor andere doeleinden worden hergebruikt, terwijl het plastic na meerdere praktische momenten gescheurd en verfrommeld in de vuilnisbak verdwijnt.
In de kunst van Kees van de Wal gaat het niet om de werkelijkheid, maar om de ervaring van het zichtbare. De functie van de tas als drager is in en door zijn handen niet anders geworden. Hij hergebruikt papieren exemplaren in zijn kunst. Hij recyclet als het ware de tas en geeft het ding een nieuw leven, een ander zijn. Is het eerst een gebruiksartikel, na bewerking is het geworden tot kunstwerk. Nog steeds echter is de tas drager van een boodschap. Zoals het canvas de verf draagt, het papier de tekening, zo draagt de tas de uitdrukking die Van de Wal eraan geeft. Voordat de tas de abstracte afbeelding vormt, vouwt de kunstenaar het papier, lijmt het en beschildert het per object met twee kleuren. Daarbij ligt de nadruk op het handvat. “Wat oorspronkelijk een praktisch detail was, wordt een architectonische vorm, een opening, een kader in het vlak.”
Het heeft iets te vertellen
Het is afval. Na eerste gebruik meestal al rijp voor de oud-papierbak. Na ondoelmatig hergebruik begint het vaak al te scheuren. De vraag is of Van de Wal gebruikte tassen ter hand neemt, met een geschiedenis, of nieuwe exemplaren waarin nog geen verhaal zit. Een nadere observatie wijst uit dat er gebruikssporen op en aan zitten. Ik zie vouwen en kreukels, maar dat kan ook doordat de kunstenaar er zelf mee aan het werk is geweest. Papier is kwetsbaar en (ver)vormt zich snel door bewerking. Laat ik ervan uitgaan dat er een leven was, een gebruik met ooit een inhoud. Dan heeft het product een verhaal omdat er een toepassing was, ooit. Het heeft iets te vertellen. Er is een geschiedenis, een verleden. Dat verleden wordt door Van de Wal niet veronachtzaamd; hij houdt er rekening mee. Hij maakt de zin echter niet af. Hij begint een nieuwe zin, geeft er andere zin aan. Zet geen punt achter de zin, maar een komma. Overschrijft daarmee in principe het wezen wel. Of is het herschrijven?
Routekaart voor mijn geest
Dat werken met papieren tassen staat niet op zichzelf. Het is een lijn die gevolgd is, die ooit begon bij het reliëf van een omgeving aan het landschap voorbij en via van kader, context en samenhang bevrijde vormen – op zoek naar de ultieme vorm, een vorm die niets voorstelt maar alles zegt – uitkomt bij oude kartonnen dozen die inspiratie geven. Van platgevouwen dozen gebruikt hij de vouwlijnen als structuur voor een nieuwe opzet. Ook vouwt hij het volume tot een pakketje waaruit de inhoud is geperst. Laat Van de Wal bij de tassen het handvat figureren als vorm waar het oog op valt, bij de uitgevouwen doos betreft dat de gaten die hij erin laat vallen. Wordt de tas gevormd tot een object dat niet meer herinnert aan de oorspronkelijke vorm, dan is de doos een plattegrond van zichzelf – een routekaart voor mijn geest. De opstaande zijden worden het liggende grondvlak. De ruimte wordt tot vlak, de derde dimensie afgevlakt tot lengte en breedte. Door het karton te kleuren krijgt het een nieuwe maat, niet één die de omvang bepaalt maar één die de hoedanigheid vastlegt. De doos is, uitgevouwen, het bestek van een grondvlak voor de opzet van een ruimtelijk voorwerp. Het gebruik treedt de wereld van de kunst binnen. Is het kunst wanneer de kunstenaar de doos of de tas heeft aangeraakt en hervormd.
De boekjes die de kunstenaar mij stuurde geven een kleine selectie van werken uit de periode waarin hij zich uitdrukt met dozen en tassen. De indruk is dat hij steeds verder gaat met het loslaten van de werkelijkheid om de ultieme vorm te zoeken. Hoever kan hij gaan om een vorm te creëren die niets voorstelt maar alles zegt? Heeft hij die al gevonden? Kan hij zich al uitdrukken door niets te laten zien, terwijl daarmee alles gezegd is? Het is een interessante evolutie die Van de Wal doormaakt. Waar komt deze ontwikkeling op uit? Ieder jaar maakt hij een boekje met nieuw werk daarin, zo is het plan, om de groei van zijn kunst vast te leggen en te tonen. Ik ben graag toeschouwer en beschouwer. Ik kijk door zijn creaties anders tegen gebruiksvoorwerpen als dozen en papieren tasjes aan. Ik zal deze niet zo snel meer links laten liggen, maar er de aanleiding voor een kunstig object in zien. Hé, is dat niet een Van de Wal? Een kunstwerk zonder titel, dat niets voorstelt maar boekdelen spreekt.
#06 Wall objects, modest and informal. #07 From function to composition. Kees van de Wal. Uitgave in eigen beheer, februari 2026.
Geef een reactie