Het is dat ik een ruimte binnenstap. Maar eigenlijk is er het gevoel dat ik naar binnen zweef, alsof ik door water wordt opgenomen. Over de drempel van Galerie MUGA ervaar ik om me heen vlakke lichamen die zich opbollen als zeeanemonen. Terwijl ik naar lucht hap, zie ik dat de figuren naar me wuiven in de stroming van – wat is het – de zeewind onder water. Het suggestieve ruisen van het water langs vormen en kleuren wordt een concert. De tekenaar Harjo Neutkens is naast kunstenaar musicus; zijn composities dansen geluidloos op de toonladders van de emotie. De tentoonstelling is een impressie voor de ogen en een sensatie voor de beleving. In een vierkwartsmaat zweef ik met de schoolslag door de ruimte. De werken tillen me op als water naar de oppervlakte van het zijn. Het zijn van een abstracte realiteit, een filosofische echtheid.
De schilderijen zijn niet met grote gebaren en brede kwasten opgezet, hoewel ze wel die uitstraling hebben. De gedaanten golven in ruime bewegingen over de dragers. Als een octopus die zonder haast door het water zweeft, ontvouwen de vormen zich, trekken zich weer samen en vinden telkens een nieuwe richting. Op dat spoor gaan mijn blikken automatisch mee, spoort mijn emotie buiten gebaande wegen. Van een afstand zijn groots aangezette bewegingen zichtbaar, terwijl de ruimtelijke bewegingstaal op neuslengte een gedetailleerd samenspel van arceringen en lijnen blijkt te zijn. Door deze omstandige bewerking kunnen vlakken in elkaar vloeien, alsof weidse gebaren de toon zetten. Maar juist het kleine spel maakt een sterke indruk: een krachtige weergave door een trefzekere opbouw.
Dubbels en dubbelingen
Topologies & Twins is een titel die gewichtiger klinkt dan de ruimte waarin ik mij als vanzelf laat meevoeren. De vormen bewegen om mij heen, lijken elkaar te spiegelen, zoeken ruimte en vinden elkaar weer. Vormen en verwanten. Dubbels die geen dubbelingen zijn, maar elkaar ergens lijken te herkennen, te omarmen. En ik beschouw deze als natuurlijke vormen en zelfs wel plantaardige lichamen. Zeeanemonen, inktvissen, ruggenwervels, zwammen. Steeds delen cellen zich. Is het de oorsprong van het leven die Harjo Neutkens verbeeldt? De lichamen spiegelen zich, het zijn in elkaar overvloeiende evenbeelden. Want het leven deelt zich om het grondpatroon over te dragen en te behouden. Daarom is iedere compositie een Gemini, een opmaat tot een groepsproces. Een individu in de massa.
Nog voortdurend laat het werk van Neutkens mij zweven door de ruimte. Zwemmend in de atmosfeer van de galerie wijzigt het perspectief op de composities voortdurend. Terwijl ik mij beweeg, roeren de schilderijen zich. Heldere kleuren verschuiven naar diepere betekenissen. Vormen veranderen door en spiegelen zich in elkaar. Lijnen in potlood passen zich aan in vlakken van acryl. Het onderscheid van vormen, de herkenning van elementen, kentert en kantelt. Eens herken ik een copulerende schelp die in het voorbijgaan een vergroeide zwam blijkt te zijn. Of denk ik een strottenhoofd te herkennen dat bij nadere beschouwing een gespiegelde vormexplosie is. Niets is wat het lijkt, schijnt de kunstenaar mij voor te houden. Hij neemt een loopje met mijn blik, speelt een deuntje op mijn gemoed.
Het verhaal is de vertelling
“Het zijn mysterieuze beeldstructuren waarin een ultieme harmonie ontstaat tussen vorm, structuur en kleur”, lees ik op het bijgaande tekstblad. Maar daar is niet alles mee gezegd. De kunst zou zich niet laten uitleggen; de beschouwer moet het ondergaan. Dat maakt het uiteraard tot kunst, want het is de beleving die ertoe doet. Die ervaring is voor een ieder anders en daardoor laat de kunst zich niet verklaren. Het is de interpretatie in zichzelf, het verhaal is de vertelling sec. Kunst nodigt uit om te blijven kijken, te blijven voelen en te blijven ontdekken.
En ik ben op reis in de compositie. Ik ontdek door het werk een andere manier van kijken. Het gelaagde inzicht explodeert als de paddenstoel van een inslag. De vormen dringen in elkaar, dringen mijn beleving binnen, doorgronden mijn gemoed. De microstructuur wordt een macrobeleving. Eencelligen worden grootse verbeeldingen. Die verbeeldingen dienen zich aan door de rondingen van de beelden. Een enkele compositie draagt hoekig bij aan het palet van afbeeldingen. Daar heeft de explosie een industriële waarde, als een manueel opengesneden en daarop opengebarsten zaaddoos. En ook wordt in een andere vormgeving wel de vrucht van de verbeelding ingekapseld. Deze beide werken vallen uit de toon bij de andere in deze tentoonstelling. Daarom hebben ze de nadruk, krijgen ze de aandacht. Ze zijn geen variatie op het thema, maar hebben een eigen uitdrukking, een solostem.
Topologies & Twins, schilderijen van Harjo Neutkens bij Museum Galerie Heerenveen (Galerie MUGA), Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Van 23 augustus t/m 4 oktober 2026.
Geef een reactie