In het boek staat een prachtige tekening afgebeeld. Een tekening die karakteristiek is voor de kunstenaar waarover het boek gaat. In een schets, een soort studie voor een schilderij, zie ik in enkele trefzekere lijnen de man zichzelf beschouwen. Hij kijkt doordringend en plaatst ondertussen het portret in zijn schetsboek. Niet alle lijnen zijn nauwkeurig gezet, alsof de tekenaar niet helemaal zeker is van zijn beschouwing. Zo lijkt het alsof er beweging in de tekening zit, alsof de tekenaar in zijn compositie aan het werk is. Maar wat mij zo treft is de vorsende blik, de scherpzinnigheid van de ogen. Het lijkt dat de kunstenaar door de mens die hij tekent heen kijkt om de ziel te treffen. Is dat niet altijd het geval? Niet enkel met een portret, maar ook met een stilleven en tevens bij een landschap. De kunstenaar wil het wezen van het onderwerp doorgronden, de essentie pakken.
Het wezen van de mens
Het boek dat voor mij ligt, en waarin ik de hierboven beschreven tekening vind, is getiteld “De ouder wordende mens” en belicht het menselijke werk van Sam Drukker. De mens is voor hem een belangrijk onderwerp waarmee hij al diverse thema’s heeft neergezet. Door huid, door rimpels, door de onafheid van schoonheid raakt Drukker geboeid. Of zoals de directeur van Museum MORE Maite van Dijk het in haar voorwoord schrijft: “Bij hem is noch het nostalgische verlangen naar jeugd of zelfs het eeuwige leven, noch de verheerlijking van voldragen levens aan de orde.” Het is in ieder opzicht het wezen van de mens, met al zijn schoonheid en rafelranden. Daarmee is het werk van Drukker een ode aan het leven en een lofzang op de levenslust. “In al zijn werk”, gaat Van Dijk verder, “is de liefde, aandacht, concentratie voor zijn modellen te zien, of de persoon nu in de klare lijn van een tekening is gevat of in de kleurschakeringen van verf.”
De stelling van Maite van Dijk wordt door de afbeeldingen in het boek en de composities in de tentoonstelling onderbouwd. De uitgave is een catalogus bij de presentatie in Museum MORE – Kasteel Ruurlo. In die opstelling vindt Drukker artistieke tegenhangers in werken van de vaste bewoner van het kasteel, Carel Willink. Zijn geschilderde huid vindt Sam te glad en zakelijk en zet daar zijn eigen weergave broos en menselijk tegenaan. Tegenover een jonge vrouw zet hij een oude man. Niet in de pracht en praal van de kleding maar bloot.
Tijd op de huid
De ouder wordende mens is een terugkerend thema in het werk van Sam Drukker. Het is al aan het begin van zijn oeuvre aanwezig, zoals de mens na de geboorte al een ouder wordend persoon is. De mens waarin de tijd een rol speelt, waarin de tijd zichtbaar is. Dus wanneer de kunstenaar een kind afbeeldt, ligt daar het thema van de dood al in opgesloten. Want zonder dood geen leven, zonder oud geen jeugd.
De ouder wordende mens hoeft niet altijd de oudere mens te zijn. Maar de tijd die vat krijgt op de mens fascineert Sam Drukker. Juist huidrimpels en lichaamsplooien laten zich perfect vereeuwigen. Daar ligt de schoonheid van zijn vak als kunstenaar, vindt hij. Dat is de uitdaging om de ziel van deze mens, dat model te raken. Met zijn scherpzinnig zoekende blik kijkt hij dwars door die onvolmaaktheid heen en zet de volmaakte ziel op de drager. Die drager is tevens een ouder geworden voorwerp – panelen, bedstukken, schoolborden, plankjes uit de afvalbak van de timmerman of uit de vuilnisbak stekend; dekzeilen, zonnewering of scheepszeilen. Het draagt de sporen van gebruik en heeft een kleur van zichzelf. Die smetten en vlekken, krassen en lijnen neemt Drukker op in zijn werk. Het maakt zijn composities tot levende beelden.
“Een absoluut ideaal gebouwde mens is heel saai”, vindt Drukker, “juist waar hij of zij afwijkt, waar imperfecties zitten, daar vind ik het juist mooier worden. En daarin speelt leeftijd een grote rol.” Het is een bijzondere combinatie van schoonheid en verval. Drukker wil achter de huid kijken. Niet de marsepeinen huid zoals die Willink beeldt, maar de huid laat Drukker uit elkaar vallen in kleuren en tonen, “zodat hij gaat leven, gaat ademen”.
Sam Drukker beeldt het leven, het menszijn. Enkel dat leven, enkel dat menszijn. Want hij zet de mens of mensen in het niets, zonder achtergrond, omgeving of plaatsbepaling. Zonder decor heeft het lichaam al voldoende decorum, zonder context is het tijdloos. En dan voornamelijk de blote mens, de naakte waarheid. De mens in al zijn blote puurheid of pure blootheid staat bij Sam Drukker voorop. Want hoewel de kleren de man maken, laat Drukker deze liever achterwege om de ware mens te vangen. Kleding is verpakking waar de echtheid zich in verschuilt. Met kleren probeert de mens iets te zijn, zonder is deze zichzelf. “Hoe iemand zijn huid draagt is namelijk veel spectaculairder dan hoe iemand een prachtige jurk draagt.”
Het boek als ontmoeting
Het boek laat zien hoe breed dat mensbeeld van Drukker is. Naast schilderijen en tekeningen zijn er ook schetsen en studies opgenomen, waardoor je niet alleen het uiteindelijke beeld ziet, maar ook iets van het zoeken ernaartoe. Juist daarin wordt zichtbaar hoe een kunstenaar kijkt, probeert, opnieuw kijkt en uiteindelijk een vorm vindt die de mens recht doet. De afbeeldingen worden begeleid door teksten die het werk in een breder perspectief plaatsen en laten zien hoe het thema van de ouder wordende mens zich door zijn oeuvre beweegt.
In het boek lees ik een essay van Yvonne Kroonenberg waarin zij terugkijkt op haar leven en blij is dat ze eindelijk oud is. Het gedicht “nog een keer” van Leo Vroman haalt de angel uit de hang van de oudere mens weer jong te willen zijn. De dichter wil helemaal niet meer dat alles wat hij heeft doorstaan nog eens meemaken en eindigt met “In godsnaam nee, niet nog een keer”. Gedicht en essay zijn inleiding op het werk van Sam Drukker dat het ouder zijn als onderwerp heeft. Maite van Dijk is met de kunstenaar in gesprek, de weerslag van dat interview maakt duidelijk op welke manier Drukker het ouder worden en de dood verwerkt.
Misschien is het daarom juist die tekening aan het begin van het boek die mij zo bijblijft. Die vorsende blik, die enkele trefzekere lijnen en toch ook de aarzeling daarin. Alsof Sam Drukker niet alleen zijn model, maar ook zichzelf probeert te doorgronden. De mens die kijkt naar de mens. En in die blik zit misschien wel de essentie van zijn werk.
Sam Drukker – De ouder wordende mens. Uitgave bij tentoonstelling in Museum MORE | Kasteel Ruurlo van 4 juli t/m 6 december 2026. Tekst Maite van Dijk, Sam Drukker, Yvonne Kroonenberg. Waanders Uitgevers ism. Museum MORE, 2026.
Geef een reactie