Noem je jou kind Vis, dan vraag je om problemen zou je zeggen. Dan wordt het kind op latere leeftijd mogelijk vanwege die naam gepest en getreiterd. Daar kun je vergif op innemen. Net zo met namen als Wolf of Vlinder , Beer, Mus, Maan en Bloem. Kinderen kunnen vals en gemeen zijn. De ouders kunnen het wel een prachtig ongewone naam vinden, passend in een trend, maar het kind wordt er mee opgezadeld. En alles dat vreemd klinkt is aanleiding voor hilariteit, scherts en plagerij. In de graphic novel van Will Kranendonk en Irene Schiphorst noemt de moeder het kind Vis en, je raadt het al, “ik denk dat mijn naam de reden is dat ik geen vrienden heb“.
Een boom als vriend
De moeder van Vis geeft haar die naam, omdat zij tijdens de zwangerschap droomde van een grote roodbaars en een stem die zei dat haar kind even krachtig zou zijn als de rode vis. Vis voelt zich zwak en leeg. Ze voelt zich in de steek gelaten door ouders die altijd aan het werk zijn en vraagt zich af waarom ze altijd alleen thuis is wanneer ze uit school komt. In haar gedachten, die voor haar waarheid zijn, wordt Vis vrienden met een pratende boom. Deze oude eik helpt haar door eenzame momenten. De ervaringsdeskundige recht haar rug wanneer ze haar breekbaarheid met hem deelt. Het lijkt een soort god, bijna een religie, want de eik zegt dat het er altijd is, “hier middenin het park“. Vis kan er al haar zorgen kwijt, al haar levensvragen laat ze los op de boom. Is het een vurige wens om een vriend te hebben of een ouder waartegen ze kan leunen? Een arm om de schouder, bij wijze van spreken. Dat ze daarom spreekt met een boom. In een magisch verhaal vinden mysterieuze gebeurtenissen plaats, die echter niet vreemd aandoen en ongewoon overkomen. Kranendonk en Schiphorst trekken mij met woord en beeld makkelijk binnen in hun wereld van fantasie.
Een nieuw kind komt in de klas. Hoewel ze Renee heet noemt iedereen haar Peer. Dat schept vrijwel meteen een band; vis en peer. Ze vormen samen de rare namen club. Vis toont Peer haar geheime plekje in de struiken. Eindelijk heeft zij een vriend en komt minder bij de boom. Op een dag komt Peer niet op school, de reden is onduidelijk. Maar later zal blijken dat de blauwe plekken op haar lichaam niet van een ongelukkige val komen. Het verhaal meandert soepel van de dromerige fantasie naar de wakkere werkelijkheid. Het is een verhaal als een parabel met een harde kern van waarheid. Het pesten op school, het huiselijk geweld.
De meisjes zijn tienermeiden met pret en problemen die bij de leeftijd passen. Zij delen hun fantasietjes en geheimpjes. Peer heeft echter een groot geheim waarover ze niet wil praten: je loopt niet te koop met wat er thuis gebeurd, vooral niet wanneer je er voor schaamt. Het geheim van Vis is de boom. Ze gelooft in de boom en troont Peer er later in het verhaal ook naartoe. En Peer verstaat de boom, maar een man die zijn hond uitlaat in het park hoort dan weer niets. Wanneer Vis na lang zeuren toch eens mee mag naar het huis van Peer, is ze daar onderdeel van de negatieve sfeer. De boze moeder en de dreiging van de onredelijke vader. Door alles heen blijft Vis Peer steunen en er blijkt meer te zijn tussen de vriendinnen.
Vis en Peer
Ergens merkt Vis op dat ze nooit aan jongens denkt, Peer ook niet. Maar ze denken wel aan elkaar. De school en de omstandigheden hebben hen samen gebracht. En bijna aan het eind van het verhaal wordt er gezoend. Op de laatste plaat zitten de meiden dicht tegen elkaar aan boven in de boom en kijken uit over de omgeving. Ze zijn groter dan de wereld, voelen zich eindelijk superieur en stijgen boven zichzelf uit. Bijna klinken de slotwoorden “en ze leefden nog lang en gelukkig” in mijn hoofd. Maar het verhaal begon niet met “er was eens“, want het is geen sprookje. Het heeft elementen van fantasie in zich, de verbeelding van de hoofdrolspeler. Een vlucht uit de werkelijkheid van plagerij en uithuizige ouders. Vis projecteert haar benauwenissen op de oude eik. Het wordt haar steun en toeverlaat, een imaginaire grootvader.
Zo wisselen de meiden op het laatst ook hun onuitspreekbare geheimen aan elkaar uit. En dat brengt hen nog dichter bij elkaar. Daar springt een vonk over, er ontstaat een prille liefde. Kalverliefde welhaast, ze dartelen door het leven en alles zal hen worst zijn. Peer was onderdanig aan haar moeder, nu echter gaat ze brutaal tegen haar in. De blauwe plekken worden eretekens, Vis en Peer geuzennamen. Het vechten tegen molens sterkt hen.
Woord en beeld
Het verhaal van Will Kranendonk is beeldend uitgewerkt door Irene Schiphorst. Zij weet de mimiek van de stilte aanschouwelijk te maken, waarin een beeld meer zegt dan duizend woorden. Die woorden zijn geplaatst in tekstballonnen, zoals het een goede strip betaamt. De ingekleurde tekeningen vertellen wat niet in woorden wordt gezegd. De strip is eigenlijk de zee waarop het schip van het verhaal vaart. Zonder water valt de boot droog. Maar de zee van Schiphorst kabbelt rustig door, waarop het schip van Kranendonk kalm dobbert. Het een kan niet zonder de ander.
De rode draad in het verhaal is geweld. Fysiek geweld en agressie in woord en daad. Om die draad is een streng van aandacht en liefde gedraaid, zodat deze als een koord door de vertelling loopt. Dat het geweld niet werkelijk wordt uitgebeeld, hoewel het tussen de lijnen door duidelijk aanwezig is, maakt de sfeer grimmig. De lezer weet dat er iets speelt, ziet het in de beweging van de bijrol en kijkt ernaar in de handeling van de hoofdrol. Er broeit iets dat uiteindelijk tot bloei komt. Het thema huiselijk geweld en geweld naar kinderen toe is in een NB na het slot van het verhaal toegevoegd. Er is een verwijzing naar Veilig Thuis wanneer hulp en advies nodig is na het lezen van VIS. Zo is wat een aardig tijdverdrijf zou moeten zijn eigenlijk een verhaal met een staart, een gelaagde vertelling met een uiterst serieuze ondertoon. Getekend door het leven trekken de kinderen de blauwdruk van de ouders over. Brengen verbeteringen aan waar lijnen niet goed lopen en waar de maatvoering onjuist is. Het geweld is een facet dat niet in de opvoeding thuis hoort, maar waarnaar ouders wel grijpen wanneer ze niet bij machte zijn het kind of de kinderen te kneden naar hun beeld.
Vis. Scenario Will Kranendonk. Tekeningen en inkleuring Irene Schiphorst. Uitgeverij MENLU, 2026.
Geef een reactie