Maak je als kunstenaar werk, dan is dat over het algemeen de bedoeling dat dit de wereld ingaat. Je maakt het zelden alleen voor jezelf of de vierkante meter om je heen. Het moet onder de mensen komen. De composities moeten klinken. Een manier dit voor elkaar te krijgen is om met een portfolio langs de deuren van galerieën of kunsthandels te gaan. Zodat deze voor jou bemiddelen en onderhandelen. Jouw werk hangt bij hen in de etalage, geen centje pijn. Je moet enige commissie afdragen, maar verder heb je er nauwelijks omkijken naar. De galerie neemt jou werk mee naar kunstbeurzen, zodat het een groter bereik heeft. Maar niet iedereen stapt een galerie binnen en bezoekt een kunstbeurs. Komt aldus dus niet in contact met jouw werk. Er kunnen tentoonstellingen met jou werk worden georganiseerd.
Alles is echter van voorbijgaande aard. Er hangt een prijskaartje aan waarop een bedrag staat dat niet altijd voor elke beurs bereikbaar is. Toch moet het werk onder de mensen en niet in stock bij de galerie blijven. Om het werk de wereld in te krijgen en een blijvende herinnering aan de voorbijgaande aard te creëren, kun je een boek laten maken. Het werk blijft bestaan en wordt bereikbaar. Tussen kaften zit het werk dat het gedrukt staat. Naast reproducties is de eigen verantwoording te plaatsen en kan de ander iets over jou schrijven. Er is zelfs ruimte voor een biografie, wanneer je zover zou willen gaan dat je doopceel in het boek wordt gelicht. Echter een boek uitgeven is niet voor iedere kunstenaar vanzelfsprekend haalbaar. Dan kun je denken over en aan een alternatief. Een andere manier om het werk als blijvende herinnering aan te bieden.
Op de museale kunstbeurs Art Noord zag ik het werk van Maartje Roos. Zij beoefent geen fotografie die de werkelijkheid slechts vastlegt. Haar fotografie is een vorm van fotografische verbeelding, waarin verschillende werkelijkheden zich tot één onwerkelijke werkelijkheid samenvoegen. Maartje maakt geen kiekjes rondom van de omgeving of het landschap. Ook schiet zij geen portretten van mens dan dier. In eerste instantie is dit wel wat ze doet, maar daarna manipuleert zij het beeld dusdanig dat er surrealistische omgevingen ontstaan. Het is niet waar, maar het had echt kunnen zijn. Ze gebruikt haar camera zoals een schilder verf gebruikt: niet om de werkelijkheid te registreren, maar om een nieuwe werkelijkheid te verbeelden.
De gelaagde afbeeldingen vertellen een verhaal, hebben een boodschap die veelal niet meteen duidelijk is maar enige uitleg nodig maakt. Want waar kijk ik naar, wat duidt het dat ik zie. “Door het herkenbare te combineren met het onverwachte ontstaan beelden die uitnodigen om langer te kijken”, lees ik op haar website. “Achter ieder beeld ligt een verhaal dat verder gaat dan wat direct zichtbaar is.” Soms wil ik echter gewoon ongegeneerd objectief kijken. Dan wil ik niet weten wat de bedoeling is, maar gewoon genieten van een mooie plaat die uitstekend tussen de kaders in de compositie past. Plezier gaat echter over en maakt plaats voor vragen als wie, wat en waarom. Dan wil ik het naadje van de kous weten, de inspiratie en verwerking daarvan kennen. Dan zie ik de dubbele betekenis tussen de maatvoering door.
Om de mensen iets in de hand te geven dat knispert tussen de vingers, maar waarvoor er in haar beurs geen budget is, heeft Maartje Roos een creatieve oplossing gevonden. Want het internet waar de website toegang geeft tot een greep uit haar werk is een vluchtig medium, geen vinger achter te krijgen. Roos selecteerde uit haar oeuvre een representatieve dwarsdoorsnede. Van iedere plaat maakte ze een folder, een handgebonden pamflet, waarin zij naast het beeld tekst en uitleg daarover geeft. Ieder kunstwerk vertelt een eigen verhaal. Kunstwerkverhalen. Niet in een traditioneel kunstboek, maar in de vorm van een “zorgvuldig ontworpen object waarin beeld, verhaal, vormgeving en boekambacht samenkomen.”
Zo zijn er nu 15 fotografische bewerkingen gebundeld. De kunstverhalen kunnen in een box worden bewaard. Deze doos kan als een boek in de kast worden gezet. Het is een creatieve oplossing, maar tevens een doelgerichte uitwerking. In een boek ligt het oeuvre tot aan het moment van uitgeven vast. In de bewaardoos kan telkens weer een nieuw werk worden toegevoegd. Zo is deze box een levend verzamelaarsobject, een collectors item dat telkens wordt aangevuld en almaar meer waarde krijgt.
Steeds kan de trotse bezitter de box openen en er een boekje uithalen om aandachtig door te nemen. Het is een groeiend geheel. Een oeuvre in opbouw, een galerie in een doosje. “Ik zou je ’t liefste in ’n doosje willen doen / En je bewaren heel goed bewaren / Dan laat ik jou verzekeren voor anderhalf miljoen / En telkens zou ik eventjes het deksel opendoen“. Deze liedtekst van Annie M.G. Schmidt, gezongen destijds – in 1959 – door Donald Jones, valt mij in gedachten wanneer ik dit besloten universum benader. Ieder kunstwerk zou ik het liefst in dat doosje willen doen, goed bewaren en telkens het deksel oplichten als in de deur openen van de kleine galerie waarin de kunstenaar de orde heeft bepaald. De buitenwereld is buitengesloten zodat de kunst binnenin puur en ongestoord kan bestaan.
Het openen van de doos staat symbool voor intimiteit; ik krijg toegang tot de private, kostbare binnenwereld van de maker die normaal gesproken beschermd en verborgen dreigt te blijven voor de massa. Maar ik concludeerde eerder al dat het werk juist de wereld in moet, onder de mensen en tussen de massa. Door de bewaardoos gaat dat gebeuren. Het kleine vermaak heb ik persoonlijk bij me in een eigen doos. Wanneer ik ook maar wil, van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, zelfs midden in de nacht, kan ik de doos openen – mijn dierbare bezit – en bladeren en kijken en genieten, telkens opnieuw Maartje Roos ontdekken. Het is mijn miniatuurgalerie zonder drempel. De kunstenaar wil het werk de wereld in krijgen, de koper wil de wereld van de kunstenaar misschien wel in huis halen, maar kan zich dat niet altijd veroorloven. De bewaardoos brengt die twee bij elkaar. Wat voor de koper buiten bereik leek, past ineens in een doosje. Een doosje dat open kan wanneer je maar wilt.
Kunstwerkverhalen. Verzamelbox fotografie Maartje Roos. Kunstbeurs Art Noord VIII, Museum Belvédère, 2026.
Geef een reactie