Van curator B.C. Epker kreeg ik een breedvoerige filosofische tekst over kunstenaars en hun standplaats, de houding tot het maken van kunst en het standpunt van waaruit zij werken. Gevat in het enkele Engelse woord “Stance“. Tevens de titel van de tentoonstelling die ik onlangs bezocht in de Leeuwardense Kunstruimte H47. Een schier eindeloze reeks woorden die de beelden zouden moeten ondersteunen. Om objectief te kijken zal ik deze tekst echter niet tot mij nemen. Toch vertelt dit het nodige over hoe de diverse kunstenaars en verschillende werken zich tot elkaar verhouden. Want loop ik daar rond en ervaar ik de getoonde kunst vind ik niet meteen een rode draad, merk ik niet direct de samenhang. Wat brengt de werken samen in deze ruimte. Welke is de achterliggende gedachte. Dan wijst de tekst van Epker mij de weg. Verbinden de woorden een standpunt aan de beelden, dan koppelen de beelden betekenis aan de artistieke houding in de tekst. Een beeld zou meer moeten zeggen dan duizend woorden. Een woord echter kan leven zonder beeld, waar het beeld een woord laat beleven.

Zo loop ik in gedachten de tentoonstelling nog na en bekijk de werken weer die ik digitaal van Epker kreeg. Beleef ik opnieuw, ervaar ik weer alsof ik voor het eerst de ruimte binnenstap. Over de drempel van Kunstruimte H47 gaat een wereld voor me open waarin ik met diverse werken een verhouding kan opbouwen. Thuis achter de laptop ontdek ik nogmaals die omgeving waarmee houdingen andere inzichten geven. Het is goed werken nog eens te beschouwen om waarderingen te wijzigen. Je hoeft niet aan een ingenomen standpunt vast te houden. Een bepaalde houding kan met de tijd veranderen. De kunst houdt mij bezig. Het ene moment kan ik anders zien dan in een ander ogenblik. Met dat het kunstwerk in beweging blijft en zich ontwikkelt in een spanne van tijd, ontwikkel ik mij en blijft mijn gedachte daarover in beweging. Hoe meer kunstvormen ik tot mij neem des te uitgebreider wordt mijn smaak. Houden van wordt een houding geven aan. Tot iedere kunststijl kan ik een standpunt innemen, elke techniek bepaalt mijn houding. Niet echter wil ik het verhaal erachter kennen, hoewel de achtergrond veelal het nodige duidelijk doet zijn. Bijvoorbeeld hoe het technisch tot stand is gekomen, welke stijl is gebruikt en op wat voor manier de maker zich tot het maken verhoudt. Voorop staat bij mij de beleving. Mij via het beeld kunnen inleven in de ervaring van de kunstenaar bij het bepalen van de houding in het maken ervan.
Kijken wordt weten
De mij gezonden tekst geeft tevens inzicht in het zijn van de diverse kunstenaars. De ondergrond waarop gewerkt is. De basis die vruchtbaar is om de bepaalde composities te laten werken. De techniek die een idee tot resultaat maakt. Eigenlijk wil ik mijn beleving bij het werk niet door die kennis laten beïnvloeden. De wetenschap krijgt dan zeggenschap over de emotie. Het kijken wordt weten. Het ervaren is geen belevenis meer. Toch laat ik me wel overhalen de emotie om te buigen in kennis, vooral wanneer de beleving mij onzeker maakt. Ik geen vinger kan krijgen achter hetgeen ik zie. Dan heeft de kunst kunde nodig en zie ik om het hoekje van de waarneming. Dan vormt de wording van het moment het begrip bij de tijd. Kan mijn verliefdheid overgaan in liefde, maar kan op het eerste gezicht tevens een klap in het gezicht worden. Weet ik hoe, wat en waarom verlies ik mijn onbevangen inzicht. De journalist beschrijft het nieuws door het naadje van de kous te ontdekken. Bij de zakelijke beschrijving van kunst komt de onderste steen boven. Een emotionele beschouwing heeft de fijne kneepjes niet nodig. Het is de eigen bespiegeling, het eigen standpunt tot het werk wat dan daaraan woorden geeft.

Een doolhof van standpunten
“Stance” lijkt een samenraapsel van werken. De drager schijnt de enkele overeenkomst te zijn. Iedere kunstenaar neemt een eigen standpunt in om zich een houding te geven op de standplaats van het moment. Dat is voor iedere persoon inwisselbaar en kan voor elk figuur een andere zijn. Op die manier is de tentoonstelling een doolhof, omdat de individuele kunstenaar een persoonlijke ingang geeft om tot de gezamenlijke uitgang te geraken. Ieder wezen staat op een enkele standplaats om zich een standpunt te bepalen en zich een houding te geven. Dat in woorden te omschrijven is theorie, terwijl de praktijk beelden doet kennen. Een gewijzigde invalshoek hernieuwt het inzicht. Zo maak ik nog eens een rondgang langs de werken en houd ik me voor het geheel te beleven en niet details te ervaren. Dat laatste is ondoenlijk, want mijn blik kan geen kikvors- of vogelperspectief zijn. Ik heb een tunnelvisie en kan dan nog enkel de finesse aan de samenhang verbinden. Een thema is dan een prettig bindmiddel. Dan herinnert het mij “dat er vele standplaatsen, houdingen en opvattingen mogelijk zijn van waaruit we de werkelijkheid kunnen verbeelden, bezingen, beklagen, duiden, benaderen, bevragen, onderzoeken, ontregelen en blootleggen“, volgens de mij gezonden tekst. En “dat er vele perspectieven mogelijk zijn, en vele waardevolle stemmen die nog ongehoord en ongekend zijn. Dat er vele werkelijkheden bestaan waarnaar we nog niet hebben leren luisteren.”
Luisteren met de ogen
Luisteren doe ik in het kijken naar de werken. Het geheel lijkt op het eerste gezicht een genoeglijke kakofonie aan beelden. Op zichzelf in de maat en als orkestrale compositie een aangenaam klankbeeld. In het luisteren ernaar leer ik opnieuw te kijken. “Om verschillen te waarderen als een bron van verbeelding, inzicht en mogelijke verandering.” Iedere kunstenaar benader ik op de plek van H47 afzonderlijk, maar of ik dat in mijn eigen omgeving in woorden moet doen is geen sinecure. Een algemene beleving is voor de lezer op de plek. Om dan op eigen benen de tentoonstelling te ervaren. Het persoonlijke standpunt te bepalen om de beleving een houding te geven.
De kunstenaars aan het woord
Uit mijn document kan ik de éénregelige beschrijvingen hier nog opnoemen om de lezer toch een inzicht te geven beter te kijken. De gedachte is daarmee wel door een ander bepaald, maar dat is wat ik tevens doe met mijn beschouwing. In dit geval citeer ik wat anderen mij hebben voor gedacht en voeg daar een eigen idee aan toe.



Hans Bote bevraagt de autoriteit van taal en beeld in boekdruk en letterpress, een industriële techniek die me laat herinneren aan mijn standplaats bij een reclamebureau. Ruimte aan het ongewisse geeft Machteld van Buren, haar composities echter ogen met een vaste hand gezet – wis en zeker. Op zijn beurt toont B.C. Epker de werkelijkheid in vele lagen, dubbelzinnigheden met een vleug romantiek.


Zeldzame kinderen tonen zich in een mengeling van steendruk en houtsnede, portretten van Susann Hoch die daarmee ruimte maakt voor het andere. Dat andere blijft onzeker. Wat is het? Gabriele Sperlich is onder de indruk van en laat zich leiden door het werkproces. Ze loodst zich door het hout en verwondert zich over wat zich onder haar handen doet ontstaan. Terwijl Witte Wartena aandachtig aanwezig is doordat hij van dat proces van werken het gebruikte materiaal portretteert met waterverf en potlood. Aafke Ytsma blijft bij zichzelf en gaat daardoor eenvoudige verbindingen aan.


De standplaats is nu aan de Haniasteeg in Leeuwarden. Daar bepalen de kunstenaars door hun werken de houding tegenover elkaar en met elkaar tot de buitenwereld. Zodat ik mijn standpunt kan bepalen, en ieder van ons zich kan verhouden tot het een en ander wanneer we deze ruimte bezoeken. Het losse zand dat ik eerder dacht aan te treffen is netjes aan geharkt. Niet met strakke lijnen zoals in een Engelse tuin of een Japanse niwa, maar in de wilde gaarde zoals we die kennen van de eco-tuinarchitect Louis le Roy. Waar de natuur het wint van de mens. Zo verovert het beeld hier de gedachte en is het woord de lachende derde.
“Stance” tekeningen en prenten uit Leipzig, Leeuwarden, Marrum & Berlijn. Kunstruimte H47, Haniasteeg 47, Leeuwarden. Van 10 oktober t/m 8 november 2026.









































































































