Categorie: melklokaal

Opgedoekt. Het is de titel van de tentoonstelling met de hoogbejaarde kastanjeboom in Joure als onderwerp. Het afscheid van de Jouster paardekastanje vindt op dit moment plaats in melklokaal Heerenveen. Opgedoekt. Dat is ambigu, voor tweeërlei uitleg vatbaar. Volgens initiator kunstverzamelaar Rolf van Hulten is de motivering van de titel, dat kunstenaars “zijn” kastanje op doek dan wel papier hebben gezet. Geschilderd, getekend of anderszins in beeld hebben gebracht. De boom is een oude baas, staat op zijn laatste wortels in het Kleveringbosje achter Van Hultens’ voormalige apotheek aan de Midstraat in Joure. De kastanje is wel 200 jaar oud en is nu ziek, een bacteriële infectie woedt in zijn binnenste. Het zal niet lang meer duren of de oude boom zal opdoeken, het leven laten en moeten verdwijnen uit deze stadswildernis. Van Hulten nam met dat vooruitzicht in gedachten het plan op de boom via de kunst te behouden, te laten voortleven. Onder het motto: Vita Brevis Ars Longa; het leven is kort maar de kunst blijft lang. De boom in beelden te vangen om zo te blijven bestaan. In schilderij en tekening een standbeeld op te richten. Hij vroeg veertien hem bekende kunstenaars om zich te buigen over dit thema, de Jouster paardekastanje. Zodat zij als het ware onder het bladerdak zouden schuilen, in de tuin konden dwalen, om het wezen van de boom en de sfeer aldaar te beleven. Om de levenssappen figuurlijk te drinken, zich aan het hars van de boom laven, zodat de boom in hun uitingen zich deed reïncarneren.

In opdracht van Rolf van Hulten

Bij de tentoonstelling hoort een fraai vormgegeven kleine catalogus. Daarin verantwoorden de kunstenaars zich voor de werken die ze hebben gemaakt in opdracht van Rolf van Hulten. Van Hulten zelf doet uit de doeken waarom zijn plan deze uitwerking moest krijgen. Naast de afbeelding van de meeste van de werken zijn er enkele foto’s van de boom zelf afgedrukt. Ieder voor zich heeft in de eigen stijl en techniek de boom geportretteerd.

Anne Feddema adoreert deze paardekastanje. De bidprentjes met een kleurige beeltenis van de boom, of speelse details van blad en bloesem, vormen een gedachtenis wanneer de oude reus straks tegen de vlakte is. Met zo een acryl marouflé op karton in de hand of staand op een altaar met een kaarsje ernaast, kan de boom in devote herinnering worden gebracht. Een weesgegroetje ter ere van de stervende kolos. Piet Moerman houdt de boom in leven op zijn geborstelde portretten. De dik in de olieverf gecomponeerde composities laten in de textuur van de ruwe schors geen zieke boom zien, maar een stoer levende 200 jarige. Hij geeft zich niet zomaar gewonnen, die boom, laat de pijn en de smart echter aan de bast niet zien. In het werk van Moerman vecht de boom terug met alle kracht die deze nog in zich heeft. Bij Jan Radersma is deze majesteit broos. Als een demente oude man komt bij de boom zijn jeugd in gedachten. Maar zijn bast is aangetast en niet zo groen en glad als eerst. Het is verkleurd door de jaren in rauwheid. Radersma zag het tere karakter die de kastanje door schade en schande heeft moeten aannemen. Pakte een stuk hout, de eigenschap van een boom, en ontwortelde zijn gedachte.

Opvallend is dat veel kunstenaars niet de ziekte laten zien, de aftakelende boom. Maar juist de pracht en de praal die ieder voorjaar nog voortdurend de geheime tuin kleurt. De bloeiende kastanje is voor diverse van de veertien een dankbaar onderwerp. Met een laatste krachtinspanning lijkt de boom zich van zijn beste kant te laten zien. Dat hebben de door de tuin dwalende kunstenaars goed gezien en vastgelegd. Freark van der Wal bijvoorbeeld haalt de bloesem weelderig aan. Hij noemt het de longen van Joure. Geen boom of stam, geen bladeren, maar twee toortsen in een vaas. Het geschenk van de boom. En het trio Raven, Pico en Ramon van de Werken maken zich meer druk om wat de betekenis van de boom voor de natuur is. Generaties vogels en insecten mochten de boom hun huis noemen en zullen nu straks plotsklaps op straat staan. De Van de Werkens verheerlijken de boom als middelpunt in de natuur van deze tuin. Een hub in de steenwoestijn van Joure. De witte toortsen, de bladerhanden en de meervoudige stammen krijgen een mysterieus romantische uitbeelding.

Meervoudige composities

Een fotocollage, waarin ik de boom van diverse kanten en de woestenij van de tuin uitgebeeld zie, siert een van de wanden. Christiaan Kuitwaard bekeek de boom en de omgeving vanuit verschillende standpunten en dus diverse perspectieven. Maakte van die beelden een meervoudige compositie die de boom in zijn leefwereld zet, een jungle van lijnen en vlakken, van stammen en takken. Weinig bladeren ook in de vertaling van inkt op papier. Door het beeldvullende stippenpatroon lijkt het alsof ik in een andere ruimtelijkheid een blik krijg op de boom en de tuin. Stam en takken zijn in contour weergegeven met een aquatint gelijkende invulling.

In het olieverf op paneel van Fons Hoiting zie ik een spookje, kerstboomvormen en een rode lichtvlek. Alsof de boom in zijn beleving al is opgerezen naar een hemels plan. Al is omgehakt waardoor de ziel zich in hogere sferen denkt. Een abstracte atmosfeer met gedroomde inslag. In een fotosynthese brengt Hoiting de sfeer van de Jouster tuin naar het Feanster melklokaal. Maar zo abstract als Jurgen Jasper de boom heeft benaderd wordt door geen enkele andere exposant geëvenaard. De aard van de stam, het meervoud ervan, heeft hij in een zwarte vorm gegoten, en op een groen font gezet. In eenvoud geeft Jasper het karakter aan. Hij ziet op tegen de boom, tutoyeert hem niet, maar zegt volmondig en nederig U.

Hoor de kastanje

Marije Bouman zet de eens krachtig en majestueuze boom fragiel en breekbaar neer. Zij ziet er de levensboom in, symbool voor het universum. Tere kleuren en verlegen lijnen, die toch een sterke compositie maken. De essentie van de boom. Het wezen, de grond van zijn bestaan. Het kleine schuchtere schilderij in blauw, groen en roze van Albert Oost vormt de kern van een muurinstallatie. Een getekende boomvorm waartussen de contouren van een houten huis. Ik zie het vanachter een schutting, lijkt het. Het schilderij is aan de boom getimmerd in een wat eigenaardige opbouw, gekunsteld en nogal uit de toon vallend bij de andere werken. Enkel het schilderij was naar mijn mening voldoende geweest, de boom en de schutting zijn voor de zeggingskracht een overbodige overvloed.

Meest opvallend in de ruimte is de installatie “Hoor de kastanje” van Machteld van Buren. Peter van Lier maakte een gedicht, dat bij binnenkomst van de galerie de tentoonstelling inleidt: “Eens zul je mijn bolsters missen (denk aan je kinderen, doe ik ook).” Het zevenvoudig verweer van de kastanje is op witte linten gedrukt. Deze liggen gedrapeerd over een takkenbos met kastanje bladeren, alsof de boom zelf een aandeel met snoeihout heeft geleverd. Als is het een treurdicht op de boom, een lijkzang om een graftak gewikkeld. Dit kunstwerk is even vergankelijk als de boom zelf, en zal opgeruimd worden wanneer de tentoonstelling is afgelopen.

Dan is er nog een derde uitleg van de tentoonstellingstitel mogelijk. Opgedoekt. Het is namelijk de voorlaatste expositie in melklokaal. Daarna zal de tentoonstellingsruimte voor hedendaagse kunst op de grens van kunstenaarsinitiatief en galerie noodgedwongen de deuren moeten sluiten. En zal Heerenveen deze artist-run onderneming na 7 jaar node moeten missen. De installatie in het centrum lijkt dus te fungeren als praalgraf. Symbool voor zowel de ondergang van de boom als van melklokaal. Maar dat is toeval.

Opgedoekt. Tentoonstelling diverse kunstenaars bij melklokaal, Heremaweg 20-1 in Heerenveen. Tot en met 17 oktober 2021.