KUNST-stukjes

Tag: Buddy Books

Haas krijgt een droom terug

Het overkomt mij ook weleens. Dat ik mooi midden in een zalige droom zit en dan plotseling, door een achteraf verklaarbare reden, wakker schrik. De droom valt dan als een kaartenhuis in elkaar, als een ton in duigen, spat als een luchtbel uiteen – rinkeldekinkel. Van de droom herinner ik me nauwelijks iets, alleen de grote lijnen en dat het fijn was daar achter mijn oogleden. De gedachte eraan doet mij glimlachen. Vooral dat mooie gevoel wil ik daarna terug. Maar opnieuw in slaap vallen brengt die specifieke droom niet weer op het netvlies. De droom is weg, verdwenen, opgelost in de tijd.

Een fabel met een blijde boodschap

Rikkert Zuiderveld heeft vast zo’nzelfde ervaring gehad, misschien zelfs vaker dan eens. Dat hij plots uit een zoete droom ontwaakt en het liefst terug wil naar diezelfde slaaptoestand. De taalsmid van nature schrijft er een verhaal over. Kennen we hem van poëzie, gedichten en liedteksten, in proza spreekt hij eveneens een gedegen woordje mee. Meer in het bijzonder schrijft hij ditmaal een fabel, want dieren spelen in zijn vertelling de hoofdrol – er is geen mens in te zien, maar wel te herkennen. Die dieren zijn immers precies als mensen, met dezelfde mensenwensen en dezelfde mensenstreken.

In de gedaanten van Haas en Muis houdt Zuiderveld de lezer een spiegel voor. Haas wil zijn droom terug is derhalve een stichtelijk verhaal met een kern van waarheid. Rikkert is een gelovig mens en ziet het goede in de mens. Niet zijn geloof verplicht hem daartoe; hij doet dat uit overtuiging. Zijn fabel over Haas, die zijn droom terug wil, is dan ook min of meer een vertelling met een blijde boodschap. De boodschap van vriendschap en vertrouwen, van hoop en delen. Het kan zo mee als katern bij de Bijbel, een apocrief boek, welhaast een gelijkenis.

Er bestaat echter geen twijfel over de authentieke strekking van dit geschrift. Wat eerst een vergeefse onderneming lijkt, krijgt aan het slot een ruimere betekenis. De droom wordt niet teruggevonden, maar de zoektocht blijkt zelf een droom te zijn. Daarin schuilt de belofte van het verhaal: wat verloren lijkt, kan in de verbeelding blijven voortbestaan. Dromen zijn niet alleen voorwerpen die je kunt verliezen of terugvinden, maar ook een ruimte waarin je kunt verblijven. De zoektocht mislukt uiterlijk, maar slaagt innerlijk.

Kijken en lezen

Het verhaal lijkt voor kinderen geschreven om zelf te lezen of om te worden voorgelezen. Voor hen werkt het als een sprookje, bijna met het slot van: en ze leefden nog lang en gelukkig. Voor volwassenen echter is het een fabel, een verhaal met een moraal. De symbolische betekenis laat zich tussen de regels door lezen en komt bovendien tot uitdrukking in de tekeningen.

Voor de jeugdige lezer heeft Leontine Gaasenbeek namelijk kleurige en fleurige illustraties gemaakt. Kijkplaten die het verhaal vrolijk en meeslepend verbeelden. Zo kan de lezer vooral kijker zijn en hoeft hij minder de gelaagde vertelling te doorzien. De tekeningen geven de vertelling panoramisch weer, waarbij de blik op oneindig kan worden gezet, zodat de kleine beschouwer helemaal kan opgaan in het verhaal. Het als het ware kan beleven als een droom.

De zoektocht van Haas

Een fantasie waarin Haas wordt gewekt door de opkomende zon en opeens zijn droom kwijt is. Hij is klaarwakker, maar wenst liever nog wat door te soezen om die zalige gedachte niet kwijt te raken. Echter beslist de zon, en daarmee de dag, anders. Haas wil die mooie nachtelijke gedachte terug en gaat eerst krampachtig op zoek naar de overhaast verdwenen droom.

Onderweg voegt Muis zich bij hem, voorziet hem van bruikbaar materiaal, zoals een zonnehoed, eten voor onderweg en een tas om spullen te dragen. Met zijn olijke opmerkingen relativeert Muis de al te serieuze speurtocht. Hij is een vriend voor het leven.

Het tweetal komt diverse dieren tegen – zoals Vlinder, Grote Pad, Boer Beer en Moeder Kangoeroe – maar niemand weet waar de droom van Haas is. Die mooie droom. Haas deelt met hen de dingen die hij onderweg kreeg aangereikt: een boodschappenkar voor de ezel om zijn last te dragen, een paraplu voor het grijze paard dat in de regen zijn zebrastrepen kwijt werd, de hoed voor Konijn om zijn goochelkunsten te doen. Zaken waarvan Haas dacht dat hij ze nodig had, maar die uiteindelijk beter op hun plaats bleken bij anderen. Delen geeft een fijn gevoel.

Een droom die terugkeert

De tocht duurt zolang het licht is. Aan het eind van de dag gaan de twee moe en onvoldaan terug naar huis. Maar de hoop op een goede afloop is de hele dag gebleven. Thuis vallen Haas en Muis, dicht tegen elkaar aangekropen, in slaap. “Haas valt in slaap en droomt en droomt, heel diep, de hele nacht.” En de volgende morgen eindigt het verhaal zoals het is begonnen. Haas heeft zijn droom terug. De hele reis van de vorige dag blijkt een droom te zijn geweest…

Haas wil zijn droom terug. Tekst Rikkert Zuiderveld, illustraties en vormgeving Leontine Gaasenbeek. Uitgave Buddy Books, 2026.

24 juni 2026
De lotgevallen van Mozes, David, Jona, Jezus en de rest

Het was een lang gekoesterde wens om een kinderbijbel uit te geven. Een rijk geïllustreerd, eenvoudig te lezen boek. Voor kinderen te begrijpen en voor ouders helder uit te leggen. Een soort journaal in makkelijke taal. Zelfs te verstaan voor mensen die de klok hebben horen luiden maar niet weten waar de klepel hangt. Een boek derhalve met een lage drempel; je kunt er zo binnenstappen en luisteren naar de verhalen. Die wens had uitgeverij Buddy Books, net als het duo Bram Kasse en Michel de Boer. Kasse herschreef de tekst, of eigenlijk hertaalde hij de verhalen. De Boer maakte daarbij levendige afbeeldingen; hij verbeeldde de verhalen. En door Buddy Books ligt het boek in de winkels.

Het is geen volledige bijbel, van kaft tot kaft, van A tot Z of, om in de sfeer te blijven, van alfa tot omega: van Genesis tot Openbaring. De schrijver heeft enkel die verhalen uit het geheel gelicht met een avontuurlijke kern. Het is daarom een min of meer spannende bijbel geworden om er zo nu en dan, op het puntje van de stoel en met rode oortjes, naar te luisteren: De Avonturenbijbel. Zo nu en dan, want niet alle verhalen zijn even spannend, hoewel Kasse er wel zijn best op heeft gedaan de spanning erin te schrijven. Vooral wanneer een verhaal over verschillende bladzijden is uitgesmeerd, moet je een dag wachten voordat het vervolg komt. Ieder hoofdstuk heeft een cliffhanger, zodat de kleine luisteraar nauwelijks kan wachten. Het zijn verhalen voor het slapengaan, iedere avond een volgende. Honderdvijftig dagen lang.

Meest spannende avonturen

Kasse en De Boer weten van de hoed en de rand. De schrijver heeft meer dan veertig boeken geschreven, waaronder diverse Bijbelverhalen. De illustrator heeft meer dan vijfhonderd boeken van tekeningen voorzien. Met partner Leontine Gaasenbeek is hij kinderboekenuitgeverij Buddy Books gestart. Een uitgeverij die een ruim assortiment en een kleurrijke reeks boeken in de brochure heeft. Naast religieus getinte uitgaven zijn er meerdere seculiere bundels uitgegeven. Buddy Books heeft als doel leuke, leerzame kinderboeken van Nederlandse bodem uit te geven. De Boer en Gaasenbeek doen dit door zelf te schrijven en te illustreren, maar werken ook samen met andere schrijvers, dichters en illustratoren.

De Avonturenbijbel is een kinderbijbel die niet alleen jonge kinderen aanspreekt, maar ook wat oudere kinderen en zelfs pubers, evenals ouders en ouderen. Dat komt door de gemakkelijke taal waarin het is opgesteld; het leest eenvoudig weg. Kinderen kunnen de tekst zelf lezen en de verhalen spellen. Ouders of een ouder kind kunnen voorlezen. Voor de onderliggende, ofwel bijbehorende, teksten kan de ‘echte’ ofwel ‘grote mensen’-Bijbel worden nageslagen. Ieder verhaal heeft namelijk één of meerdere tekstverwijzingen. Het is geen droge tekst, geen kerkelijke taal. Het is een kennismaking. De volgens de samenstellers meest spannende avonturen zijn uit de Bijbel genomen en hertaald, soms ook herschreven: De verboden boom, De hoogste toren van de wereld, De ladder zonder eind, De nachtmerrie van de farao, De grote ontsnapping, Simson en Delila, David en Goliath, Jona in de walvis, In de kuil vol leeuwen. Er wordt wel van de originele tekst afgeweken om het verhaal menselijker te maken, eenvoudig te begrijpen, omdat het vaak in een huidige tijd is gezet en daarmee actueel wordt. Een cadeau voor de wereld, Dwars door het dak, Het foute antwoord, Wie is de verrader?, Wind en vuur, Alles wordt nieuw. “Kom maar snel terug, Jezus.” zijn de laatste woorden, en dat is waar de gelovige op hoopt.

Eenvoudig leesbaar gemaakt

Hoewel het niet zozeer een evangelisch boekwerk is om dwingend zieltjes te winnen, zogezegd, komen God en Jezus wel voortdurend om de hoek kijken. Ook De Avonturenbijbel is een religieus boek. God is de kern. De verhalen zijn misschien enigszins eenvoudig voor kerkmensen, wat al te gemakkelijk, maar al die anderen kunnen op deze manier de Bijbel leren kennen. De boodschap is duidelijk en helder, voor iedereen te begrijpen. De ‘echte’ Bijbel kan nog weleens geheimzinnig en duister zijn, tegenstrijdig soms, mysterieus en vaag, zelfs voor volwassen gelovigen. In De Avonturenbijbel, en al die andere kinderbijbels, zijn deze moeilijke verhalen eenvoudig leesbaar gemaakt. Niet dat ze daardoor aan kracht verliezen; ze winnen juist aan toegankelijkheid.

De verhalen kunnen objectief gelezen worden, zonder afleidende gedachten over hoe het zou moeten zijn of hoe het werkelijk is. Zonder vooroordeel ziet de lezer en hoort de luisteraar het heil en de verlossing en merkt deze waar het werkelijk om draait in deze versie van de Bijbel: geloven als een kind in de woorden van een kind. Vertellingen waar zij beelden bij kunnen maken en waar zij de fantasie op kunnen loslaten. Het is echter geen fantasie, hoewel het fantastische verhalen zijn met avontuurlijke tekeningen. Het grote verhaal is klein gemaakt. De Avonturenbijbel is een menselijk boek; de lezer en luisteraar kunnen zichzelf erin herkennen, zo aansprekend is de tekst. De originele tekst is namelijk beeldender gemaakt, mede door de speelse illustraties. Er is een eenvoudige sfeer ingebracht.

De verhalen staan dicht bij de mens; zijn onhebbelijkheden hoeven niet eens sterk te worden uitvergroot, de verhalen zijn ervan doordrongen: lusten en lasten, list en bedrog, ruzie en jaloezie, verraad. Maar ook de mooie kant, die vooral met en door God wordt beleefd, of, wanneer je daar niet in gelooft, de zonnige kant van het leven wanneer je de hand van een hogere macht erin ziet. Maar die hogere macht kan ook de goedheid van de mens zelf zijn, het sociale aspect: de liefde voor de ander – geloof, hoop en liefde. De verhalen hebben zin, ook wanneer je niet religieus bent. In ieder mens schuilt een kleine god; ieder mens weet wel wat goed is, en anders is hij van de duivel bezeten. Zo zwart-wit is het, zo simpel. Ter lering ende vermaeck.

De Avonturenbijbel. Tekst: Bram Kasse. Illustraties: Michel de Boer. Kleuradvies: Leontine Gaasenbeek. Theologisch advies: Laurens Snoek. Uitgave: Buddy Books, 2025.

Leontine Gaasenbeek, Bram Kasse, Michel de Boer

4 maart 2026
Kon Daan nog maar even bij opa zijn, in de wolken

Hoe breng je de dood in het leven van een kind. Als dat al moet, wanneer er een dierbaar iemand overlijdt. In een leven dat nog maar zojuist begonnen is, bij wijze van spreken. Een zijn dat nog een heel leven voor zich heeft. Normaal gesproken. Hoe kun je het kind bewust laten worden dat het leven eindig is. Ook dat van dit kind. De dood past daar niet bij, bij dat leven dat nog in wording is. Sluit niet aan bij de belevingswereld, nog. Hoe laat je ze beseffen dat geliefden er op een gegeven moment niet meer tastbaar zijn. Niet meer aan te raken zijn. Dat het lichaam wordt weggestopt en niet meer zichtbaar is.

Hoe vertel je dat. Dat het kind niet meer op schoot kan zitten bij opa. Dat oma geen verhaaltjes meer zal lezen voor het slapen gaan. Of dat papa je niet meer van school haalt. Mama er niet langer voor je is om veilig bij te schuilen. Hoe kun je het sterven invoeren in de gedachtewereld van het kind. Natuurlijk gezien hoeft een kind zich met de dood niet bezig te houden. Het vermaakt zich nog met het leven te beleven, het wezen te leren kennen. Er zijn nog veel geheimen die ontrafelt moeten worden. Alles op zijn tijd.

Dood is afscheid nemen

Maar de droom kan plots een nachtmerrie worden. Voor de volwassene nauwelijks te begrijpen of te aanvaarden. Voor het kind al even onbegrijpelijk en niet te bevatten. Hoe leer je een kind te leven met eindigheid, gebrokenheid, kwetsbaarheid. Vertel je eerlijk hoe het zit, dat de waarheid harder is dan de hardste steen. Of wind je er doekjes om, zodat het verhaal in de beleving begrijpelijk is. Zachter dan de knuffelbeer.

Dood is afscheid nemen, ook voor een kind. Veelal kan het kind daar makkelijk mee omgaan, is het voor hem en haar acceptabel. Stapt het over de werkelijkheid en is zelfs in staat de volwassene op een naïeve manier te troosten. Wel komt het gegeven later geheimzinnig terug in droombeelden. Verwerkt het kind daarmee de dood op de eigen simpele manier. Dat moet wel om het aan te kunnen nemen als onderdeel van het leven. Om te geloven dat de dood bij het leven hoort, ook al ben je nog zo jong en is het einde nog zo ver weg.

Kinderen beleven met en door beelden

Dat Flappie het konijn op een morgen stijf in het hok ligt. Dat Pietje de kanarie van zijn stokje valt. Dat Cody de hond er ooit niet meer zal zijn om te knuffelen. Dat komt als een donderslag bij heldere hemel, een bliksemflits in een donkere bui. Het splijt het opgeruimde leven, het breekt het zijn. En voor een ogenblik is het kind van slag. Is het lieve konijn, de vrolijke vogel en maatje hond er niet meer. In vergelijking daarmee is het sterven van opa, of oma, wel erg ingrijpend. Dat raakt ten diepste aan het jonge leven.

Met behulp van een prentenboek bijvoorbeeld kan de dood bij het leven inzichtelijk worden gemaakt. Kan het einde op een speelse manier in de belevingswereld worden aangemeld en ingepast. Want kinderen beleven met en door beelden. Woorden zijn dan nog vaak meer moeilijk te begrijpen. Die woorden, daarin blijft het wel altijd de beleving van de volwassene. De ouder vertelt een verhaal dat aansluit op het zijn van het kind. Gezien vanuit het perspectief van de ouder wordt het kind wegwijs gemaakt in de doolhof van het leven. En om de juiste paden te vinden en niet te verdwalen zal die volwassene moeten afdalen tot op het niveau van het kind. Niet veel ouderen is dat gegeven.

Zware boodschap luchtig brengen

Elly Zuiderveld kan het. Zij heeft de gave door de ogen van het kind te kijken. Op het niveau van het kind af te dalen, door de knieën te gaan. Eigenlijk is zij altijd kind gebleven. Althans heeft ze onthouden hoe kinderen denken en ervaren. Hoe zij dacht toen ze zelf kind was. Die wetenschap praat haar talent niet de grond in, laat haar enthousiasme niet vallen, maar geeft onomwonden aan dat zij in staat is kind met de kinderen te zijn en te blijven. Op die manier kan zij een zware boodschap luchtig brengen. Dat bewijzen haar liedjes voor kinderen, waar volwassenen evenwel ook iets aan hebben.

Het boek Wolkenwei vertelt op een speelse manier hoe Daan omgaat met de dood van zijn opa. Door de eindrijm is de tekst eenvoudig tot lied te verwerken. Andre van der Weide heeft dat gedaan. Het liedje kan via een QR-code op de kaft van het boek worden opgezocht. Bij de tekst en de muziek is een filmpje gemaakt die de tekeningen van het boek animeren. Met het boek in de hand en bij het lied de bladzijden omslaand kan de tekst makkelijk worden meegezongen.

Net als die woorden sluiten de beelden van Michel de Boer aan op de beleving van het kind. Het zijn eenvoudige en kleurrijke platen. Daarin volgt de jonge lezer, of de oudere voorlezer, de jongen Daan die graag wolken tekent. Om inspiratie op te doen voor zijn tekeningen gaat hij in het gras liggen en kijkt naar de lucht. Aan de hemel ziet hij de waterdamp zich in vele bochten wringen. De stapelende nevels vormen figuren. Mensen en dieren. Deze dansen langs de hemel. Daan is op zijn van opa gekregen fiets naar de wolkenwei gegaan. Door de bomen van het bos ziet hij in gedachten opa met hem mee rijden. Tot hij op een open plek komt en er de wolkenwei ervaart. Liggend in het gras van de weide kijkt hij naar boven, naar de lucht. De wolken spelen een spel. Vormen figuren, die weer verdwijnen en andere gedaanten laten ontstaan. Op een speelse manier komt de dood zo binnen in de belevingswereld van het kind. Want opa verschijnt ook in de wolken en vertelt Daan woordloos dat hij op een plek is waar het goed is. Daan hoeft zich geen zorgen te maken.

Dat Daan opa terug ziet. Weliswaar als wolk

Het is een kleurrijk verzorgd verhaal. De tekeningen trekken de oudere lezer en daarmee de jonge luisteraar als vanzelf de vertelling in. De platen beslaan de hele zetspiegel zonder kaders. De kleine Daan is een vrolijke jongen, waar ieder kind zich aan kan spiegelen. Zelfs de meisjes, want het is een universeel verhaal. Het heeft een dubbele bodem. Het toont dat dit leven op aarde niet eindig is. Dat er nog iets is na dit leven. Dat Daan opa terug ziet. Weliswaar als wolk. Maar hij is daar in de hemel. Zoals meer mensen en dieren die er niet meer zijn aan de hemel lijken te staan. In de wolken zijn. Het verhaal gaat daarom in eerste instantie over gemis en verdriet, maar eindigt met een vette sprank hoop.

Dansen de vrolijke beelden eenvoudig voor ogen, het lied ligt makkelijk in het gehoor. Tekst en muziek vormen een vrolijke eenheid. Het enthousiasme werkt aanstekelijk. Zoals alle liedteksten van Elly Zuiderveld vrijwel meteen kunnen worden meegezongen. Het maakt van het zware onderwerp lichte kost. Haalt de voeten van de vloer en laat het kind, maar ook de ouder, zweven naar een verre einder. En de wolken varen op het ritme mee. Laten zich vormen in de gedachtewereld. Op die simpele manier laat opa weten dat hij in de hemel is. Door het figuur in de lucht is hij nog even bij Daan. Totdat de wind een andere vorm in de wolk blaast. De buurvrouw die is weg gegaan, een hondje, een beer en een sierlijke zwaan. Daan zou ook wel een wolk willen zijn, dan kan hij nog even bij opa op schoot zitten.

wolkenwei. Elly Zuiderveld (tekst) en Michel de Boer (tekeningen). [Andre van der Weide (muziek)]. Uitgave Buddy Books, 2023.

14 januari 2024