KUNST-stukjes

Tag: Jongbloed

  • Elly Zuiderveld getuigt van het bestaan van engelen

    “Engelen bestaan niet” zong Ron Brandsteder eens en Marco Borsato kweelde ooit “Dromen zijn bedrog”. Dat waren aannames, want zowel Ron als Marco hebben die stelling niet hard kunnen maken. Ron en Marco bezongen een vrouw, van hun dromen, een lief engeltje. Elly Zuiderveld past mijn inziens in dat plaatje, maar zal hoogstwaarschijnlijk never nooit niet als zodanig door deze heren zijn opgemerkt. Voor haar omgeving straalt zij, voor Rikkert is Elly een droom die uitkomt. Niets is daarom minder waar, stelt Zuiderveld, engelen bestaan en dromen spiegelen de waarheid. Eerder maakte zij het bestaan van hemelse wezens die zich voordoen als mensen al duidelijk in haar boek ‘Engelen zijn overal’. In liedteksten, gedichten en verhalen liet zij mij weten dat engelen om ons heen zijn. Maar dan moet ik wel mijn zintuigen, ogen en oren maar vooral mijn gedachten, mijn hart, daarvoor openstellen. Dan zal de geest mij tonen dat wat toeval lijkt een reddende engel is.

    Een engel is een bovennatuurlijk, verstandelijk wezen, dat wordt teruggevonden in verscheidene religies. Zij treden als bedienden of beschermers van de mens, gewoonlijk op als boodschappers van God, van wie ze duidelijk zijn onderscheiden, en beschikken over bovenmenselijke capaciteiten en eigenschappen. Dat is wat Wikipedia zegt. Even verder lees ik dat een droom een opeenvolging is van beelden, gedachten, emoties en gevoelens die zich gewoonlijk onvrijwillig in de geest voordoen gedurende bepaalde fasen van de slaap. Wat dromen precies zijn en waar dromen voor dienen is nog grotendeels onbekend, ondanks dat ze al eeuwen onderwerp zijn geweest van wetenschappelijke filosofische en religieuze reflectie.

    Engelen duiken overal op

    In de Bijbel mengen engelen zich met dromen, figureren in de gedachten van mensen. “Elly gelooft in engelen. Zij gelooft het niet alleen, ze weet het zeker”, die woorden waarmee ik mijn bespreking destijds begon kan ik nu hier integraal overnemen. “Elly Zuiderveld weet zeker dat engelen bestaan. Zij zijn overal om haar heen. Dat voelt ze, dat maakt ze mee. Die ervaring wil Elly met mij delen.” In haar nieuwe bundel ‘Een engel op de fiets’ deelt zij niet alleen haar eigen ervaring, dat deed ze dus eerder al om het bewijs te leveren dat engelen bestaan, maar anderen getuigen tevens van wonderlijke ontmoetingen in persoonlijke verhalen. Op haar eerste engelenbundel kwamen zoveel reacties van mensen met engelervaringen, dat Elly zich geroepen voelde deze kenbaar te maken in een nieuw boek. Ark Media stemde in met dat idee.

    Het is getiteld ‘Engel op de fiets’ naar een ervaring van haar dochter. Met dit boek bewijst Elly en met haar zoveel anderen dat een engel in elke gedaante en op iedere plek in een mensenleven kan opduiken. Zelfs op de pakjesdrager, maar ook in de schoenenwinkel, op de roltrap, in het zwembad of bij de tramhalte. En meestal beseft de mens die het overkomt de ontmoeting pas later. Op het moment zelf is er verwondering en ongeloof. Achteraf weet je dat er bij wijze van spreken een engel op je schouder zat. Uit de verhalen en getuigenissen blijkt dat de engel redding geeft en vreugde brengt. De getuige wordt voor onheil bewaard, bij tegenslag behouden en van kwaad verlost.

    Niet evangeliserend, niet belerend en prekerig

    Echter zet de scepticus in mij wel vraagtekens bij enkele verklaringen. Deze lijken meer toegeschreven aan een engel dan dat ze er nauwelijks bewijs voor zijn. Dat de belijder er de hand van God in wil zien, terwijl dat helemaal zo zeker nog niet is. Op andere plekken en in verschillende verhalen is de aanwezigheid van de boodschapper wel degelijk uit te leggen. Maar de antenne moet wel gericht zijn om de juiste zender te kunnen bereiken. Je moet op de goede golflengte zitten om de hemelse uitzending te ontvangen. Heb je niet het geloof dan krijg je niet de ervaring. Elly heeft het geloof en kan er vervuld van liefde over schrijven. “Ze komen niet met vleugels / Of glanzende gewaden / En niet met grote woorden / Maar wel in kleine daden (…) Soms zingen ze een liedje / Dat raakt je in je ziel / Misschien hield één jou tegen / Zodat je net niet viel”.

    In de eerste bundel lees ik geen grote woorden, maar ervaar tussen de regels door wel kleine daden. En hoor ik haar zingen dan raakt het mijn ziel. Want de teksten van Elly Zuiderveld zijn niet scherp maar wel duidelijk, bondig en doen ter zake. De woorden zijn vriendelijk, niet opstandig of protesterend. Maar in de liedteksten zegt ze wel waar het op staat. Niet evangeliserend, niet belerend, niet prekerig. Zij is de getuige die overtuigend de, niet een, blijde boodschap verkondigt tot heil van de mensen die willen lezen en luisteren. In de nieuwe bundel verhalen laat ze anderen aan het woord. Het is alsof ze deze getuigenissen heeft herschreven, want ze stralen eenzelfde beminnelijke goedhartigheid uit die haar eigen teksten karakteriseren.

    Ervaringen van mensen

    De voorvallen waarin engelen een hoofdrol spelen komen over als dagelijkse gebeurtenissen. Na het lezen zijn deze zo in het eigen leven in te passen, want engelen zijn overal. Zelfs de mensen met wantrouwen en die het bestaan in twijfel trekken, kunnen na lezing van Elly’s getuigenissen en opgetekende wonderlijke ontmoetingen niet meer om het zijn heen. Zij zullen eenzelfde ervaringen hebben, maar deze als toevalligheden en samenloop van omstandigheden kenschetsen. Want je dient wel het vertrouwen te hebben om erin te geloven. Maar ik ben ervan overtuigd dat engelen iedereen terzijde kunnen staan, ongeacht gezindheid, opvatting of standpunt. Niet iedereen gelooft in engelen, maar de wonderen die door hen of via hen in de wereld komen zijn waarachtig.

    De bundel bevat dus ervaringen van mensen die reageerden op de eerste bundel. Breekbare en nuchtere verhalen, herkenbare ontmoetingen. De engel in mensengedaante of alleen als een gevoel of een bijzondere uitredding. Met de teksten in de bundel hoopt Elly Zuiderveld bemoediging en troost te bieden. Tussen de ingezonden verhalen door deelt zij ook haar eigen ervaringen, zoals ze ook al deed in ‘Engelen zijn overal’. En er zijn liedteksten en gedichten opgenomen. Een lied van Lenny Kuhr, ‘er zijn misschien wel engelen’, dat haar aansprak: “Er is meer tussen hemel en aarde m’n vrind / Dan een wijze kan dromen / Is het eeuwige adem of hoor je de wind / Die ruist in de bomen / Of is het wiekslag en is het je eigen engel”.

    Bundel verhalen en gedichten

    Lenny Kuhr schreef een mooie aanbeveling voor de bundel: “Elly en engelen; dat past zo bij elkaar.” En schrijfster Annemarie van Heijningen heeft nog nooit een engel gezien, maar de verhalen maken haar verlangend en nieuwsgierig: “Misschien moet ik in het vervolg wat beter opletten.” Ook de tekst ‘Engelbewaarder’ van Marco Schuitemaker, ooit geschreven door Pierre Kartner voor zangeres Mieke, past volgens Elly in de bundel. En ze heeft gelijk, net als met haar vertaling van ‘Wings’ van Katherine Dines: “Als ik kon gaf ik vleugels aan jou / Dan was je nooit eenzaam of bang / Omdat ze jou beschermen zouden / Heel je leven lang”.

    ‘Engelen zijn overal’ is een bundel verhalen en gedichten voor advent en Kerst, verscheen dus in november 2023. Deze bundel ‘Een engel op de fiets’ is een bundel persoonlijke verhalen over wonderlijke ontmoetingen. Teksten niet verbonden met advent en Kerst, maar terecht op elke dag of zondag in het jaar. Maar wel verschenen in november 2024, want engelen passen zo naadloos aan de maand december, horen zo bij de Kerst. Er zal vast nog een tweede bundel met verhalen volgen, want er zullen meerdere getuigenissen op te tekenen zijn. Deze bundel roept vast nieuwe reacties op, zodat in november 2025 een vervolg kan verschijnen. Want engelen bestaan en blijven hun heilzame werk voor de mensen en in de wereld aanbieden.

    Een engel op de fiets. Persoonlijke verhalen over wonderlijke ontmoetingen. Verzameld en bewerkt door Elly Zuiderveld-Nieman. Illustraties Willeke Brouwer. Uitgave Ark Media, 2024.

  • Van aangezicht tot aangezicht: toeschouwer én deelnemer

    Het staat er. In Exodus 33 vers 11. De Heer sprak tot Mozes van aangezicht tot aangezicht. Exodus is het tweede Bijbelboek en beschrijft de uittocht uit Egypte. Het Israëlitische volk leefde in ballingschap onder een streng bewind van de farao. Ze waren er relatief gelukkig, maar God had voor het volk een andere lotsbestemming. Onder aanvoering van de als leider aangestelde profeet Mozes vingen de mensen een voettocht van veertig jaren aan naar het land van belofte. Dat is waar Exodus over gaat: huis en haard verlaten naar onbekende streken. Vertrouwende dat alles goed zal komen. De uittocht is een nieuwe start in de geschiedenis.

    Van aangezicht tot aangezicht. Het is een Bijbelse uitdrukking. Met aangezicht wordt de menselijke kant van God bedoeld. Je kunt Hem aankijken en Hij kijkt niet langs je heen. Gaat met ons mee, kijkt ons aan en knikt ons vriendelijk en soms streng toe. Echter slechts drie personen in de Bijbel hebben Gods’ aangezicht ooit gezien. Hebben Hem in de ogen gekeken. En Hij keek terug. De genoemde Mozes, later de profeet Elia en in het Nieuwe Testament Gods’ vriendelijk aangezicht Jezus. Want wanneer je dat aangezicht ziet ben je een grens over gestoken: “want geen mens zal Mij zien en leven”.

    Recht in het gezicht

    Het onlangs uitgegeven boek met schilderijen van Egbert Modderman en gedichten van Pieter Jan Kruizinga is getiteld “Van aangezicht tot aangezicht”. Niet het aangezicht van God wordt daarin verbeeld en omschreven, maar wel het aangezicht van niet nader genoemde mensen uit de Bijbel. Of althans wiens doen en laten volgens de poëtische beschrijvingen best van Genesis tot de Openbaringen van Johannes daarin een plaats hadden kunnen hebben. Enkele kennen we bij naam, maar de meeste zijn niet gekend.

    Van aangezicht tot aangezicht is buiten de gemeenschap het meest intieme moment in de ontmoeting met de mens. Een mens. Je kijkt hem of haar aan. Recht in het gezicht. Onder vier ogen zeggen we ook wel eens. Aan de gelaatsuitdrukking kun je iemands emotie aflezen, in elk geval wanneer je er oog voor hebt. Je moet de taal kennen om een gezicht te lezen. De uitdrukking is universeel. Wereldwijd heeft vreugde en verdriet eenzelfde uiting in mimiek.

    Ze trekken mij in het beeld

    De mensen in het boek, de figuren die Modderman heeft geschilderd, kijken meestentijds van de bladzijde af mij recht in het gezicht. Met priemende ogen staren ze mij aan. Van aangezicht tot aangezicht. Ze trekken mij in het beeld, ik ben deelnemer. Meestal is het een gelaten blik, een berusting in de hen opgelegde handeling. In oogcontact vragen ze zich de zin van het leven af. Die gelatenheid straalt ook van het lichaam wanneer ze contact hebben met andere figuren in hetzelfde beeld. Dan ben ik toeschouwer en sta op een afstandje te kijken. Ik voel me indringer, daar er een intieme activiteit gaande is.

    Innig verbonden samenzijn wordt door Modderman in beeld gebracht. Aan de hand van Bijbelse vertellingen schildert de kunstenaar herkenbare gevoelens. Het zijn emotionele waarden die hij in beeld brengt. Veelal is dat gebrokenheid, eindigheid en de kwetsbaarheid van het leven. In een Bijbelse entourage blijft de thematiek actueel. Want het gevoel dat van de gezichten is af te lezen is herkenbaar, in te vullen in het zijn van vandaag de dag.

    Ze kijkt dwars door mijn gemoed heen

    Een prachtig tot meer dan de verbeelding sprekende plaat is bijvoorbeeld de hoogzwangere Maria die de deur wordt gewezen. Voor haar en haar man Jozef is geen plaats, in geen enkele herberg. De vrouw die Maria kan zijn kijkt mij met een vragende blik aan. Niet angstig, niet vertwijfeld. Ze kijkt dwars door mijn gemoed heen. Met ogen die mij doen smelten en meteen mijn deur voor het echtpaar laten openzetten. En zo zijn er meerdere platen die op het gevoel werken. In ”zorg voor de zieken” de vrienden die een vriend op handen dragen. De gevangene die mij doordringend aankijkt, geketend aan medebroeders die berustend in slaap zijn gevallen. De mannen die een witte kist ten grave dragen. Door de trieste blik van de begeleidende dame krijg ik tranen in mijn ogen.

    Het is een prachtig boek om door te bladeren, maar echt vrolijk word je er niet van. De kunstenaar Modderman is een meester in het vastleggen en uitdrukken van gevoelens. De portretten richten zich enkel op het figuur. Er is geen achtergrond en er zijn enkel attributen wanneer dat strikt noodzakelijk is. Het draait in de schilderijen om de lichaamshouding en gelaatsuitdrukking. De mens vertelt het verhaal. De gezichten spreken woordloos boekdelen. Van aangezicht tot aangezicht is letterlijk oogverblindend.

    Peinzend overdenken

    De poëzie van de Groningse dichter Pieter Jan Kruizinga staat niet los van de schilderijen. Het is geen onderschrift die het beeld uitlegt. Het beeld is ook geen illustratie van het gedicht. Woord en beeld vormen een uitdagende eenheid. De combinatie daagt mij uit tot een contemplatief beschouwen. Peinzend overdenken. Beide kunstvormen zijn fijngevoelig opgezet en uitgewerkt. Niet weekhartig of teergevoelig, maar wel ontvankelijk en ontroerend. In vloeiende zinnen en met een sensitieve woordkeus komen de gedichten aangenaam bij mij binnen. De taal is wel rauw omdat het omschrijft waar het op staat, maar drukt veelal rouw en droefenis uit. De treurigheid van het leven, omdat het eindig is, afscheid nemen, gebroken raken. In de woorden lees ik dan nog meer vreugde dan dat ik deze in de beelden zie.

    Kruizinga weet de oude verhalen in eigentijdse gedichten om te zetten. Poëzie die je niet in de koude kleren gaat zitten. De omschreven emotie is een-op-een in mijn zijn in te passen. Heel herkenbaar, in te voelen en te beleven. Ervaringen die een leven tekenen. Hoewel woord en beeld een eenheid vormen, is de taal en het teken heel goed afzonderlijk te beschouwen. Op de letter zou je het gedicht apart van het schilderij lezen, en de plaat niet naast de poëzie zetten. Je zoekt anders een overeenkomst. Maar het een illustreert niet het ander. Onafhankelijke elementen. Die echter wel heel goed samen kunnen optrekken. Leden zijn van één lichaam.

    Van aangezicht tot aangezicht. Egbert Modderman, schilderijen. Peter Jan Kruizinga, gedichten. Uitgave Ark Media, onderdeel van Jongbloed Christelijke Media, 2023.

  • Engelen zijn overal in de overtuiging van Elly Zuiderveld

    Elly gelooft in engelen. Zij gelooft het niet alleen, ze weet het zeker. Elly Zuiderveld weet zeker dat engelen bestaan. Zij zijn overal om haar heen. Dat voelt ze, dat maakt ze mee. Die ervaring wil Elly met mij delen. In haar nieuwe bundel ‘Engelen zijn overal’ laat zij in gedichten, liedteksten en verhalen zien en horen hoe ik kan weten dat engelen bestaan. Wanneer ik voor die ervaring open sta uiteraard. Haar bundel bevat verhalen en gedichten voor advent en Kerst. Engelen passen helemaal bij Kerst. Bij aankondiging en geboorte van Jezus zijn engelen aanwezig, zo staat in het oudste kerstverhaal te lezen. Zij loven en prijzen in koor de Heer vertellen de evangelisten. Een lied dat nu nog altijd uit volle borst met Kerst in de kerken wordt gezongen: Ere zij God. Maar niet alleen met Kerst openbaren engelen zich aan mensen, het hele jaar rond doen zij hun geestelijke werk.

    image

    Het zijn persoonlijke verhalen, autobiografisch welhaast. Van ervaringen en gewaarwordingen die Elly Zuiderveld in haar leven heeft gehad. Doordat zij ze in de ik-vorm vastlegt wordt de vertelling levend en is het werkelijkheid. Ze vertelt over mensen die op haar levenspad zijn gekomen en waarin zij een engel heeft gezien. De verhalen geven een warm gevoel, een behaaglijke emotie. Maar het zijn geen zalvende vertellingen. Uiteraard spelen ze zich wel af in de christelijke sfeer, maar het evangelische karakter ligt er niet dik bovenop. Ze doen denken aan Bijbelse gelijkenissen en heidense volksverhalen. Hoewel het soms wel een trieste aanleiding heeft, is het altijd een gezellig verhaal en heeft het een gelukkig einde. Want daar zorgen de engelen wel voor. Mensen kunnen ervan zeggen dat het fantasie is, een bedacht verhaal: uit de duim gezogen, een sprookje. Dat het te mooi is om waar te zijn. Maar niets daarvan. Elly is betrouwbaar, verwoordt haar ervaringen, haar geloven en zeker weten in realistische taal. Haar belevenissen komen bekent voor en geven wel een déjà vu gevoel. ‘Been there, done that’.

    image

    Het maakt een sfeer die bij Kerst past

    Het boek van Elly Zuiderveld heeft vooral een relatie met Kerst. En de tijd daaraan vooraf gaand, de weken die in de kerkelijke taal advent worden genoemd. Hoewel de verhalen vooral kerstvertellingen zijn kunnen deze aangepast op andere feestdagen worden gelezen. Want Elly schrijft ook over ervaringen op andere plaatsen en ontmoetingen in andere tijden dan alleen in december onder de kerstboom. Een bijna doodervaring bijvoorbeeld heeft ze herschreven tot een hoopgevend lied. Een vervolg op haar compositie uit 1968, de zeven tuinen. De achtste tuin is het veld achter de muur, over de grens van de dood. Zo spelen meerdere teksten zich af met engelen in gedachten zonder specifiek verbonden te zijn met Kerst. Maar hebben wel aldoor diezelfde sfeer van vrede op aarde, in de mensen een welbehagen.

    image

    Elly kruipt in haar vertellingen en sommige van de liedjes in de huid van Jozef en van Maria om de geboorte van Jezus van diverse kanten te bekijken. Zelfs is zij de os en verplaatst zich in de ezel, en beleeft zij de gebeurtenissen als een wijze uit het Oosten. Zo krijg ik een beeld van hoe het daar in die stal gegaan kan zijn. Het staat niet met zoveel woorden in de geschriften die de Bijbel vormen. Maar met inlevingsvermogen kan Elly de teksten van de evangelisten aanvullen en actueel inpassen. Elly kan Maria zijn, want is zij zelf niet ook moeder. Ook kan ze in de sandalen van Jozef staan, want is zij niet ook zelf een mens met vragen zonder antwoorden: waarom ik.

    De vertellingen van Elly Zuiderveld zijn eenvoudige verhalen. Geschreven voor kinderen, maar waarin volwassenen zich ook makkelijk kunnen spiegelen. Het zijn feel good verhalen waarin romantiek, humor en drama zich luisterrijk afspelen. Het maakt een sfeer die bij Kerst past. Het kan bijna niet anders of je wordt er weemoedig en blijmoedig van. Emotie speelt een grote rol. Bij Kerst hoort vreugde en blijdschap. Zelfs voor de arme en gekoeioneerde Bob Cratchit, de klerk van vrek Scrooge, is er plek in de herberg. Feestelijk worden de armen van geest binnengehaald.

    image

    Door Kerst breken harten open

    Kerst is vooral een feest van samenzijn, een tijd van vrede. Lief zijn voor elkaar zoals Elly in haar hippie-tijd zeker heeft nagestreefd. Ze kan die wens nu nog onderschrijven met haar optredens, platen en boeken waarmee ze haar teksten uitdraagt. In die geest bevreemdt het haar dan ook dat mensen elkaar alle goeds wensen met Kerst, terwijl ze in de rest van het jaar strijdbaar tegenover elkaar staan. Elly zou daarom iedere dag van het jaar wel Kerst willen vieren. Dan blijven de wapens neer en kunnen we ze tot ploegen omsmeden. Door Kerst breken harten open, worden deuren open gezet en is iedereen welkom. Twee dagen kort is de wereld zoals deze ooit bedacht en bedoeld is. Maar zodra het dan na de nacht weer dag wordt, is alles bij het oude en staat al die liefde en vrede weer bij het grof vuil aan de weg.

    image

    Elly Zuiderveld gelooft dat het anders kan. Ze weet dat de engelen om ons heen veranderingen kunnen brengen. Engelen schuilen in voorbijgangers, die te hulp snellen bij onraad en gevaar. Klaar staan om te helpen bij ziekte en ongeluk. Engelen willen het goede in de mensen naar boven laten komen. En achteraf weet je pas dat je een engel zag, terwijl je het op dat moment niet beseft. ‘Engelen zijn overal’ draagt bij aan het streven van Elly Zuiderveld. De ambitie om de wereld zo mooi te maken weer als deze in den beginne was. De verhalen en gedichten zijn niet nieuw. Ze zijn eerder door Elly geschreven en gezongen. Ook heeft ze enkele vertalingen aan de bundel toegevoegd.

    image

    In de inhoudsopgave geeft het boek aan waar de teksten het meest op van toepassing zijn. Een aanrader voor kinderen, specifiek over engelen en speciaal over de geboorte van Jezus. Diverse teksten kunnen zo in een kerstspel worden opgenomen of kunnen de verhalen worden voorgelezen tijdens een kerstviering. Een playlist completeert de bundel, deze muzieklijst kan door een QR-code in te scannen worden afgespeeld. Zo kan de lezer dus verder luisteren, want vele van de door Elly & Rikkert uitgebrachte albums passeren de revue. ‘Engelen zijn overal’ voelt figuurlijk warm aan. “Een heerlijk boek om mee op de bank te kruipen of op de koffietafel te leggen”, vindt de uitgever. “Engelen vormen de rode draad in dit boek. Want engelen spreken altijd tot de verbeelding. Of ze nu worden afgebeeld met vleugels, in een schitterend licht, óf er zo gewoon uitzien dat je je pas later realiseert dat je er ‘één hebt ontmoet.” Dat staat geschreven!

    Engelen zijn overal. Verhalen en gedichten voor advent en Kerst. Elly Zuiderveld. Uitgave Ark Media, 2023.

  • Gedichten dateren als jaarringen de tijd

    Hij geeft het in zijn eerste sonnet “Aan de lezer” als woord vooraf al aan, dat de vrije vogel zich in een keurslijf heeft gestoken. Dat hij daarmee moet voldoen aan strenge wetten die zomaar kunnen gaan knellen. De dwangbuis van het dichten, echter niet een strak driedelig pak om zijn vrije geest te temmen. In de nieuwe bundel “Sonnetten bij de tijd” schaart Rikkert Zuiderveld zich ongedacht en niet gewild bij de grote dichters van onze en verleden tijd door serieuze poëzie van dood en leven, liefde en nostalgie in de maat van het klinkdicht, een veertienregelig metrum, te gieten – of beter te dwingen.

    Deze gedichtenbundel is een samenraapsel van gedichten die hij door de tijd heeft geschreven over de tijd: leeftijd, de tand en de geest des tijds, de verleden tijd, de actualiteit en de toekomende tijd. Met vooruitziende blik voorbij de waan van de dag, maar evengoed over de schouder terug kijkend. Niet chronologisch van kaft tot kaft opgenomen, maar op alfabetische volgorde van de titel. Het opschrift dat in een enkel woord het vers omvat. Zo valt de voortschrijdende tijd niet na te lezen, maar komen er momenten willekeurig naar voren. Vele kennen geen tijd, blijven actueel of bij de tijd. Andere zijn op een specifiek ogenblik geschreven en zetten daarmee dat tijdstip even stil.

    Rikkert Zuiderveld

    Ondanks het figuurlijke korset, de letterlijke belemmering, weet Zuiderveld zich vrij en ongebonden te verwoorden. Met een scherpe blik beschouwt hij de wereld, slijpt de messen en doopt zijn pen in vitriool. Maar de dichter zal geen bittere woorden of boosaardige zinnen die bijtend rijmen dichten. Hij blijft omfloerst zijn gedachten spuien, waarbij er meerdere addertjes onder het gras zich roeren. Met diepzinnige overpeinzingen die kant en wal raken brengt hij de maatschappij en de mensen daarin voor het beklaagdenbankje. Er is veel te klagen, maar niet zo dat het negatieve ervan afspat. Rikkert Zuiderveld is een liedjesschrijver, geen cabaretier die met venijnige grappen deuren van heilige huisjes intrapt. Met zachte woorden fluistert hij harde standpunten, die al lezende zich steeds doordringender van het papier schreeuwen. Heb je naaste lief is het devies, en tot op zekere hoogte volgt hij dat advies. Het woord uit een hoger plan is de leidraad, dus zullen zijn zinnen altijd bedekt venijnig zijn.

    Kijk en schrift transparant

    Hoewel de onderwerpen wel zwaar op de hand kunnen zijn, want niets meer serieus dan oorlog en vrede, is de beschrijvende blik van Zuiderveld dat nooit. Met een lichte toets maakt hij het leven luchtig hoe somber dit ook kan zijn. De achtergrond of voedingsbodem van liedjesschrijver, waarbij de teksten op zijn mooist makkelijk mee te zingen zijn, helpt hem adem te blijven halen ook al beneemt de actualiteit hem dat meerdere malen. Dat wegschrijven van al te serieuze zaken zet hem niet in de rij van rijmelarijen. Zijn kijk en schrift blijft transparant, waarin de tegencultuur van bloemenkinderen weerklinkt: vrijheid, spontaniteit, creativiteit en plezier. Met een dikke streep eronder en een vet uitroepteken erachter van de goede god.

    Rikkert Zuiderveld

    Het is niet allemaal pais en vree, maar door de woorden van Zuiderveld licht de wereld iets op, moet deze oppassen niet te gaan stralen. Wordt negativiteit positief omgebogen. Is de vluchteling als gast ontvangen, de asielzoeker krijgt onderdak. Hij legt troostend een vinger op de zere wond en kan het daarna venijnig open krabben. Geen enkel onderwerp blijft voor deze dichter verborgen, elk thema krijgt een ode, een lofdicht. Maar niet zo dat het zich op de borst mag kloppen, op een voetstuk gaat. Zuiderveld blijft in zijn zinnen met beide benen op de grond, onder de mensen, hij spreekt een ieder aan. Daarom staat zijn dichtwerk zonder drempel in de belangstelling, voor elk begrijpelijke taal.

    Een vertaalslag

    Zijn sonnet is een kort verhaal, in veertien regels afgerond. Met een duidelijk plot, een onverwachte wending en een verrassend slot. Nergens gaat Zuiderveld te ver in zijn gedichten, hoewel hij in gedachten toch weleens over grenzen zou willen gaan. Is zijn wens de vader van de gedachte? Gelooft Rikkert iets omdat hij wil dat het zo is. Of is de wens de moeder van de teleurstelling. Verwacht Zuiderveld weinig van anderen om niet gefrustreerd te raken. Hij verwacht juist veel, ziet het goede in de mens en krijgt daarmee voldoende terug om mee te leven. Zijn hand doet echter veelal niet wat zijn geest wil, er zit een vertaalslag tussen. Scherpe kanten krijgen op schrift ronde hoeken, de soep wordt niet zo heet gegeten als het is opgediend. Want “Wanneer ga je te ver? Er zijn toch grenzen / die afgesproken zijn of gedicteerd. / Dan blijf je even stilstaan, of passeert / bewust die lijn, gemaakt voor bange mensen.”

    Rikkert Zuiderveld

    Rikkert Zuiderveld kan wat mij betreft een tijdlang dichter des vaderlands zijn. Ik benoemde hem al eens bij het lezen van de eerdere bundel “Kleine vergezichten” het geweten van Nederland. Het geheugen, de ziel van mijn bestaan. Hij kiest de woorden zorgvuldig, overdacht. Maar het schijnt hem zo gemakkelijk af te gaan, alsof hij de muze zelf is, zijn eigen inspiratie. Hij is begeesterd door een andere geestdrift, een bezieling van een heilige ziel begiftigd zijn gedachten. Had hij een halve eeuw geleden al dat scherpe mes dat in zwak vlees sneed, die botte bijl waarmee hij normen en waarden omver hakte. Nu is de liedjessmid op leeftijd en werd een cynisch dichter, of nee, een woordkunstenaar met ironische toon. Bezonnen, bij zinnen. Ernstig, evenwichtig, kalm en koel.

    Hoewel goedmoedig niet goedhartig, want uitwassen, kwalen en misstanden probeert hij nog altijd te ontregelen. Dat doet hij met zachte hand, met milde woorden en een kalm gemoed. Maar onder die mantel der liefde steekt een Kaïn die tot Abel werd, een Esau die Jacob is en Johannes die Jezus doopt. Die Jezus die de tempel schoonveegt en ontdoet van kooplui en geldhandelaars, zoals Rikkert de taal ontdoet van harde woorden en vloekende zinnen.

    Een troostende arm

    Rikkert is geen god, maar kan dit in het diepst van zijn gedachten wel zijn. Hij haalt herinneringen op, voorvallen die door de tijd uit het geheugen dreigen te verdwijnen. Maar ook ziet hij in het nu en geeft zingende regels aan zaken die morgen uit de actualiteit verdwenen zijn. Een blik in de toekomst geeft Zuiderveld voorspellende gaven. Maar die troon wil hij niet bestijgen: “Ik hoor bij de eenvoudigen van geest / en ik ben nooit een hoogvlieger geweest.”

    Bescheidenheid siert de mens. Want zijn vogelview, zijn blik op de wereld van boven om de tijd geen kans te geven de aarde te verstoffen, maakt hem wel tot helder licht en slimmerik. Ik lees een bemoedigend woord, ik voel een troostende arm om mijn schouder en ik heb het beeld van een zachtmoedig mens. Maar deze mens kan ook uit zijn slof schieten wanneer het sprookjesland, de prinsjesdag en het Binnenhofse Bos woorden van afkeur verdienen. Hij is een liedjessmid, een woordenwever en de protestzanger in hem is nog lang niet dood. Er blijft altijd iets te protesteren, tegen te ageren, maar zijn tijd heeft geleerd dat dit beter beklijft met minder harde woorden en een zachte menselijkheid. Radertjes in de tijd.

    “Mijn vingers glijden tastend langs het woord, / alsof ik blind ben. Zo ben ik geboren: / om tekens te ontcijferen, te horen / hoe lippen prevelen. Ik rijg een koord / / van kralen, letters, raadsels, zwarte inkt. / Ze vragen: grijp ons vast, breng ons tot leven! / Of staan wij hier ten dode opgeschreven? / Maak ons een woord dat duizendtalig klinkt. / / Ik heb geproefd, getast, gekust, gekeken, / een stamelend begin. Wat is gezegd / is maar een woord, een klank die weer verdwaalt / / totdat het vlees wordt en het zacht gaat spreken / en zich verlegen aan mijn lippen legt / en zegt: mijn kind, ik heb naar u getaald.”

    Sonnetten bij de tijd. Rikkert Zuiderveld. Gedichtenbundel. Een uitgave in samenwerking met de EO. Uitgeverij Ark Media (Royal Jongbloed Publishing), 2022.

    Rikkert Zuiderveld, Sonnetten bij de tijd