Bij de tentoonstelling “steen en plooi de Jungfrau”, werk op papier van Marlies Appel bij Galerie Getekend, hoort een catalogus. In wit, zoals papier wit is – blank en onbeschreven voordat zich erop een beeld laat vormen. De drempel voor de kunstenaar om tot een uitdrukking te komen, het witte vel. Maar Appel heeft die berg overwonnen. Letterlijk, want haar inspiratie voor de werken in dit boekwerk op A5-formaat is een rotsformatie in de Berner Alpen. De flanken van die berg deden haar denken aan de geplooide rokken op de schilderijen van de oude meester Jan van Eyck. De dames en heren door hem geportretteerd voor allegorische en religieuze taferelen zijn gestoken in lange gewaden die pliëren en rimpelen tot de grond. En inderdaad, kun je deze plooiing van de stof zo leggen op de rotsige bergwand die door eeuwenlange erosie is uitgesleten. Dit gegeven heeft Marlies Appel geïnspireerd tot onder meer de composities die in de catalogus bij de tentoonstelling in Heerenveen, en later mogelijk op meerdere plekken, zijn geplaatst.
Panorama Jungfrau
Op dubbelgevouwen pagina’s, een geplooide handgemaakte inhoud, zijn de werken afgedrukt. Stemmig een enkel werk naast een wit vel. Alleen de serie “panorama Jungfrau” heeft een doorlopend karakter, zoals ik mijn blik rondom kan werpen op de omtrekken aan de horizon. Er is veel wit in het boekje. Veel beeld en weinig tekst. Achterin staan op een pagina de titels en een pagina is bedrukt met het colophon, meer letters kent de uitgave niet dan de omslag en de titelpagina. Zo kan ik beschouwend het werk bekijken, contemplatief welhaast zonder ruis – in stilte. Onbevooroordeeld zoals het onbeschreven blad, ongekleurd de gedachte ingaand.
De tekeningen werken vervreemdend. Het bergmassief is niet meer immens, de zware gewaden zijn transparant. Op film in pastel dansen vlakken in patronen over het papier. In korte felle maar ook aarzelende lijnen laat de rots zich uittekenen. Eigenlijk is er geen sprake van een natuurlijke omgeving, maar is in deze werkwijze een abstract gegeven neergezet. De idee is nog aanwezig, duidelijk in vroeg werk maar later versimpeld langs een stramien dat doet denken aan een behandelstaat aan een ziekenhuisbed. Daaruit kan de specialist in een grafiek de voortgang dan wel teruggang in de gezondheid van de patiënt aflezen. Ik lees er geen realistisch beeld uit, geen berg of gewaad, maar reflecteer op het opgeloste beeld.
Langs een raster van elkaar kruisende lijnen plaatst Appel de weerslag van het geziene beeld. Het is daarna niet meer de representatie van de werkelijkheid, maar de afdruk in een diagram van de emotie bij het indrukwekkende gegeven. Als de weerslag op een polygraaf, waarbij de hersenactiviteit in frequenties langs een rechte lijn worden geschreven. Diepe gevoelens krijgen heftige uitslagen, een ritme van pieken en dalen. Maar ook hebben de tekeningen overeenkomst met de muziekvellen van een draaiorgel. Of lijkt het landschap uitgezet op een kaart met coördinaten, horizontale en verticale lijnen in een raster. Deze topografische benadering maakt het werk plat, er is geen hoogte en geen diepte aan.
In de catalogus gaat veel verloren van de werkelijke tekeningen. Dat kan niet anders, want het origineel heeft nog de transparantie van de gebruikte film terwijl deze in boekdruk is weggedrukt. Ook is het daadwerkelijk gevouwen karakter van de bergwand in tekening afgevlakt. Ik beeld me in dat ik het zie, maar in de galerie komt het wezenlijk tot uiting. Is de catalogus dan surrogaat, een aftreksel van het echte werk? In zekere zin wel, maar het geeft een goede indruk van het werk van Marlies Appel. Het dient als naslagwerk om nog eens weer het genoegen terug te halen die ik onderging in de galerie.
Catalogus bij tentoonstelling “Steen en plooi de Jungfrau”, werk van Marlies Appel in ontwerp van Annesas Appel. Uitgave in eigen beheer, 2021.
