De vrouw is door de tijd steevast het ondergeschoven kind van de man. Op allerlei vlakken is er geen of nauwelijks recht van spreken. “Het enige recht van de vrouw is het aanrecht”, is een gevleugelde uitspraak. Bedacht door een man, natuurlijk. In legio in onze ogen minder ontwikkelde landen delft de vrouw voortdurend het onderspit. Is zij nog lang niet de gelijke aan de man. Schijnt zij telkens een minder mens te moeten zijn. In de westerse wereld heeft de vrouw zich wel uit het slop omhoog gewerkt. Maar dat hoofd boven het maaiveld uitgestoken wordt er nog geregeld afgeschoten. We hoeven ons hier zelf als man niet op de borst te kloppen. Wat dat betreft. Dreigt er een vrouw aan de top te komen dan huivert de man.
Op diverse gebieden moet de vrouw zich waarmaken. Meer dan de man. Lijkt ze beter te moeten zijn, zichzelf bewijzen. Langzamerhand gaat haar dit lukken. Is de man altijd het sterke geslacht genoemd, de vrouw bewijst dit label met verve over te nemen. Want je bewijst jou kracht door sterker te zijn dan sterk. De man te verslaan en verbolgens overwinnen. Wie het laatst lacht… Maar eigenlijk hoort het geen wedstrijd te zijn. Waar is die vermeende ongelijkheid ooit begonnen. Wie heeft dat bedacht.
Dat de vrouw meer is dan enkel model en de man kan inspireren daar gaat de uitgave “Meer dan Muze” van De Kunstmeisjes over. Want wie kan beter schrijven over vrouwen in de kunst, dan die vrouwen zelf. De man staat aan de kant te kijken met al zijn vooroordelen. De vrouw maakt het mee en oordeelt in alle eerlijkheid over het eigen vlees. Want met name in de kunst weet de vrouw haar mannetje te staan. Komt zij tegenwoordig meer en beter uit in de schijnwerper. Laat ze zien dat er geen mannelijke en vrouwelijke kunst bestaat. Maar wel dat de vrouw andere inzichten en verwerkingen heeft naast de man.
Laagdrempelige trant van schrijven
De Kunstmeisjes is een collectief van kunstminnende vrouwelijke schrijvers. In eerste instantie ontstaan om de kunst via sociale media aan de man te brengen. Of beter gezegd onder de aandacht van een ruim deel van de bevolking te brengen. Met een groot aantal vrienden op Facebook en volgers op Instagram heeft De Kunstmeisjes de elitaire kunst toegankelijk gemaakt voor een breed publiek. De kern van het collectief is een drietal dames die gepokt en gemazeld door studie en ervaring zichzelf tot autoriteit hebben uitgeroepen. In een laagdrempelige trant van schrijven, helder en humoristisch, weten ze een ieder enthousiast te maken met en over kunst. Waar de kenner, meestal in historisch perspectief de man, nog wel hoogdravend op kan geven en de dode kunstenaar door zijn werk denkt te kunnen ontrafelen. Daar staan deze vrouwen met beide benen op de grond en matigen zich geen oordeel aan, maar brengen de feiten op tafel om de lezer min of meer daarin te onderwijzen.
Schreven de drie dames hun eerste boek zelf vol, ditmaal is het collectief uitgebreid met een groot aantal vrouwen meer. En zowaar een enkele man. Om de kunst door vrouwen gemaakt van alle kanten te kunnen bekijken en beschrijven. Ieder draagt een steen bij om het pad voor de vrouw in de kunst te plaveien. Zij praten mij bij over de levens en het werk van tientallen vrouwen die de kunstwereld hebben opgeschud en verrijkt, lees ik op de achterkant van het boek. Met dit analoge boek proberen De Kunstmeisjes hun digitale wereld op te schudden en qua inzicht te verrijken. De uitgave laat zich in een aantal thema’s onder verdelen. Thema’s waarin tal van vrouwelijke kunstenaars als voorbeelden worden aangehaald. Het zijn de makers, de muzen, maatschappelijke manoeuvres, het is de macht. Niet alleen de kunstenaars zelf zijn het onderwerp, ook de mensen die hen steunen zover te komen als dat ze zijn gekomen, de mecenassen.
De vrouw die mannenkunst maakt
De vrouwen in de kunst werden lang over het hoofd gezien, vielen met hun werk buiten selecties, kregen daarmee geen tentoonstellingen en raakten veelal in de vergetelheid. Enkele bleven hardnekkig boven drijven, maar velen raakten op de achtergrond van de kunstgeschiedenis. De Kunstmeisjes haalt deze tussen de coulissen vandaan en plaatst ze voor op het podium in de schijnwerpers. Een heldere volgspot brengt het werk onder de aandacht. De verschillende bijdragen aan het boek zijn geen gedramatiseerde verhalen, geen opgeklopte vertelsels, maar het resultaat van diepgaand en serieus onderzoek.
In dat speuren en opgraven kwamen ze er achter dat de kunstgeschiedenis is bevolkt met veel meer talentvolle, vernieuwende en interessante vrouwen dan altijd verteld is. Hebben de mannen de vrouwen voor het gemak onder het kleed geveegd? Kregen ze geen kansen omdat het vrouwen zijn. Of omdat de man bang was door hen overvleugeld te worden. En bleek er dan voldoende talent te zijn, dan altijd vanuit het oogpunt van de man: ‘de vrouw die mannenkunst maakt’. Lang mocht de vrouw alleen maar bloemstillevens en landschappen maken. Moest ze zich verre houden van het geklede model en de naakte waarheid. Daarom werd ze ook lang geweerd van de kunstopleidingen. Het is nu niet meer voor te stellen, maar de vrouw beoefende de kunst enkel als hobby. Tijdverdrijf, omdat haar belangrijkste taak het huishouden en de kinderen was. Vrouwelijke kunstenaars kozen er daarom wel voor om niet te trouwen en kinderloos te blijven. Op die manier kon het talent groeien en bloeien. En waren de maatschappelijke barrières te omzeilen.
Vrouwenkunst niet anders dan mannenkunst
Het is tijd, vonden De Kunstmeisjes, dat deze vrouwen terug de geschiedenis in zouden worden geschreven. De Kunstmeisjes wilden het kortom over de kunstmeisjes hebben. En mag ik als man dan het boek van dit collectief beschouwen. Mij aanmatigen een oordeel te vellen over de kunst van de meisjes. Is voor mij de vrouw in de kunst na het lezen van dit boek inderdaad meer dan muze. Inderdaad meer dan een model waarmee de man goede sier kan maken. Het vrouwelijk lichaam in de kunst was namelijk meestal een knipoog naar de mannelijke kijkers. De accessoires rondom, waarmee dat lijf tot middelpunt van het stilleven werd, verwijzen daarom symbolisch naar wellust en erotiek. “Vrouwen zijn er om een honger te stillen, niet om zelf hongerig te zijn”, lees ik. En ik griezel, wordt boos van binnen. Want de vrouw is in mijn optiek meer dan minnares. Meer dan symbool van inspiratie.
Vrouwenkunst is niet anders dan mannenkunst. Vrouwenkunst is kunst gemaakt door vrouwen. Het heeft een andere insteek, omdat vrouwen nu eenmaal anders zijn dan mannen. Een andere ervaring van de wereld hebben. Een verschillende waarneming bezitten en op een diverse manier kunnen uitwerken. De vrouw staat anders in het leven in vergelijk met de man. Maar niet met minder emotie of geringere sensatie, gewoon anders. En daardoor maakt de vrouw de kunst meer kruidig, meer beleefbaar. Het is juist een aanwinst wanneer de vrouw haar deel inbrengt. Het is als het ware het zout in de pap. De smaakmaker. Met de moderne kunsten, in het bijzonder de uitingen die het gevoel en de beleving als meest belangrijk uitgangspunt hebben en daardoor minder naar de werkelijkheid streven, is de vrouw als model of als muze op de achtergrond geraakt. Kan ook de man model zijn, en zeker de rol van muze aannemen. Er is geen scheiding van macht meer. Gelukkig maar.
Dat is wat “Meer dan Muze” mij leert, maar ik wist het natuurlijk allang allemaal. Maar De Kunstmeisjes dragen meer wetenschap en kennis aan dan ik al had in deze. Door de verschillende zienswijze en opvatting de vrouw eigen geven zij een open kijk op de kunst. Een verruimde blik, een versoepelde beschouwing. De kunst van vrouwen door vrouwen beschreven is een aangenaam nieuw geluid in de cultuurgeschiedenis. Een welkome uitbreiding op mijn collectie kunstboeken. De nieuwe vrouw kleurt buiten de lijntjes. De moderne vrouw vult prettig het landschap van de kunst aan. Eindelijk is het plaatje af en is de cirkel rond.
Meer dan Muze. Over vrouwen in de kunst. De Kunstmeisjes. Mirjam Kooiman, Nathalie Maciesza, Renee Schouten-Kniepstra en anderen. Uitgave Meulenhoff Boekerij, 2023.
