Ze werd afgewezen door de ballotagecommissie van de Gerrit Rietveld Academie. Ze kon namelijk haar meegebrachte uiteenlopende werk volgens deze niet bevredigend duiden. Waar was zij, waar zat haar stijl in dat verhaal. “Alles! Overal!”, riep ze boos. Want stijl kun je niet zoeken, stijl overkomt je, vond ze toen en vindt ze nu nog. Daar waren de heren dus niet zo van gecharmeerd. Ze was niet te plaatsen en ging haar eigen weg. Overkomt dat niet dikwijls de geboren artiest, dat deze niet in een vakje te plaatsen is. Dat ze nergens bij passen en zich maar moeilijk kunnen aanpassen.
Het nieuwe kunstboek van Gezien van de Riet heeft die getergde uitroep van toen nu als titel mee gekregen. In het daarin afgedrukte werk is zij overal te vinden, in alles. Alles ademt haar sfeer, overal drukt haar stempel. Van de stijl kun je zeggen dat deze realistisch is, wanneer je het toch perse in een vakje wilt vouwen. Geïnspireerd door natuur met voorliefde voor de boom als individu. Maar ook de leegte van het strand en de volheid van een wolkenlucht spreken haar aan, als persoonlijkheid. Onderweg in de trein of op een plein schetst zij dan de mens. En tijdens sessies modeltekenen is het figuur het lijdend voorwerp. Gezien van de Riet vindt haar inspiratie om zich heen, in alles ziet ze, overal ontdekt ze. Met een oog voor de romantiek in de zichtbaarheid. Ze is stellig van mening dat zij een illusie op het platte vlak maakt, niet een kopie van de werkelijkheid weergeeft. Een afdruk van de werkelijkheid kan trouwens helemaal niet bestaan, want het zichtbare is driedimensionaal terwijl het schilderij een plat vlak is.
“Een beetje schetsen kan iedereen, ik wil verder komen.”
Schrijver Nicolien Mizee geeft in de tekstbijdrage aan dat Gezien van de Riet voor haar geen onbekende is. Ze troffen elkaar ooit bij een cursus tekenen naar levend model. Mizee was model en werd door Gezien getekend. Van de Riet wil echter geen standjes van een kwartier, maar wil langer kunnen werken aan een stand, wenst poses van enkele uren. Geen schets, maar een uitgewerkte tekening. Niet snel de houding in en uit de vingers krijgen, maar aandacht hebben voor lijn en detail. Dat is wat deze kunstenaar kenmerkt, een aandachtig kijken en gedetailleerd werken. “Een beetje schetsen kan iedereen, ik wil verder komen.” Van de Riet gaat daarom zelf een modelklas organiseren en vindt geconcentreerde tekenaars die net als zij ingespannen en verdiept willen werken. Tekenaars, die eerst het technische aspect onder de knie willen en later pas aan een gelijkenis van de werkelijkheid beginnen. Jaren later treffen Mizee en Van der Riet elkaar weer. Mizee is gevierd auteur geworden en Van der Riet een technisch perfect kunstenaar. Werkend naar de natuur. Met de boom als model, die zij als individu portretteert. De uitdrukking van het karakter weet ze minutieus te pakken. Zowel in de mens als in de boom of het landschap.
Haar manier van werken doet zij uit de doeken
De uitgave “Alles! Overal!” kan een catalogus zijn, een oeuvre overzicht, althans een dwarsdoorsnede daarvan. Een portfolio bij een CV om te laten zien wat je als kunstenaar in je mars hebt. Maar het is veel meer dan dat. Het begeleidt een tentoonstelling van het werk bij Kunstzaal Van Heijningen op het Noordeinde in Den Haag. Tot en met zondag 17 december is het werk van Gezien daar te zien. Hoewel het boek veel voorbeelden van schilderijen en tekeningen laat zien, is het maar een klein deel van wat werkelijk uit het atelier komt. Wel karakteristiek en representatief voor het totale aantal aan werkstukken tot nu. De uitgave is tevens een soort werkboek, een geschrift met aantekeningen. De afbeeldingen namelijk worden ondersteund door notities van de kunstenaar. In deze aantekeningen doceert zij als het ware in de persoon van leermeester de lezer. Haar manier van werken doet zij uit de doeken. De zaken die haar aan het hart gaan. De dingen waarin Gezien inspiratie vindt. En de daad wordt bij het woord gevoegd, de afbeeldingen illustreren de ‘lessen’. Van de Riet schrijft onder meer over het vak, het kijken, het eigene, het persoonlijke en het schone. Het portret, de natuur, het pastelleren, het tekenen en plein air schilderen.
Ontroering is haar sleutelwoord, haar kompas
“Een blijvende voorwaarde voor schoonheid in de kunst is een goede compositie. (…) Hoe groter de valbekwaamheid, hoe rijker en treffender het kunstwerk.” Gezien van de Riet hecht grote waarde aan techniek en inzicht boven zelfexpressie. Wanneer de basis goed in de vingers zit ontwikkelt dit zich verder om te kunnen uiten wat je voor de geest zweeft schrijft ze. En dat straalt haar kunst uit. Het zit perfect in elkaar, kan zo in de werkelijkheid geplaatst worden. Maar haar omgeving, haar mens en boom, haar wolk en berg, is niet de realiteit. Er hangt voortdurend een kunstzinnige sfeer om die ogenschijnlijke werkelijkheid heen. Een emotionele trilling, een beklemmende nevel. Ontroering is haar sleutelwoord, haar kompas, het is het ware, de smaak voorbij. Het is illusie, een ruimte oproepen in het platte vlak.
Bladerend door het boek valt het technisch perfecte kunnen van Van de Riet indringend op. Maar niet zo volmaakt dat de wind in de takken beweegt, het herfstblad zo van de afbeelding kan dwarrelen, de wolken langs de hemel dwalen en het model ieder moment kan opstaan en weglopen. Het blijft een bevroren moment. De platen schuren evenwel tegen de werkelijkheid, maar het gevoel resteert dat dit het niet echt is. Dat maakt het schilderij tot kunst. Het lijkt echt, maar het is fantasie met de voeten in de aarde. Het geziene krijgt een bovennatuurlijke waarde mee. Het is geen reproductie of evenbeeld, het is een unieke kijk van de kunstenaar op het zichtbare. Niet-tastbare emoties zichtbaar maken, zodat het innerlijk leven in het uiterlijk verschijnt aldus omschrijft ze dat. Dat geldt voor de mens evenzeer als voor de boom of de wolk. Van de Riet legt het leven vast en daardoor doet haar werkelijkheid zo echt aan.
Poëtisch realisme
“Sfeer en beleving zetten zich vast in het geheugen.” Het gevoel dat de kunstenaar treft in een situatie, op een moment. Die stemming wil ze vastleggen op doek, dat oorspronkelijke gevoel. En die sfeer brengt ze over op de kijker. Haar gevoel bij het moment wordt in een flits de beleefwereld van de beschouwer bij het zien van haar werk. Deze herkent er het zijne en het hare in, een persoonlijke beleving. De kunstenaar kan een detail toevoegen waardoor de dode materie van verf en drager opeens begint te leven. Doordat Gezien van de Riet de techniek van het schilderen in de vingers heeft kan ze de illusie perfect oproepen. Laat zij de uitgesmeerde klodders verf op het paneel bewegen en compositorisch tot een beeld samenvallen. Het is echt wat ik zie. Maar niet zo echt dat het de werkelijkheid is. Het is haar perspectief van de realiteit, haar beschouwing van de zichtbare wereld. Daarin lijkt alles te kloppen, maar het zweeft boven die overeenkomst. Het correspondeert met de werkelijkheid, maar rijmt er niet mee. Er is overeenstemming, de werkelijkheid gedoogt het beeld ervan. Maar de kunstenaar voegt net dat element toe waardoor de realiteit kunst is.
Of, tot slot, zoals Rob Møhlmann het zegt: “Gezien van de Riet toont in haar werk een onvoorwaardelijke liefde voor de waarneembare schoonheid en wat meer is ze weet aan de uitdrukking daarvan een eigen gezicht te geven. Dat resulteert in een poëtisch realisme, stevig geënt op de niet bedachte, onnavolgbare, abstracte patronen in de natuur.”
Alles! Overal! Gezien van de Riet. Schilderijen, tekeningen en tekst. Met een tekstbijdrage van Nicolien Mizee. Uitgave Van Spijk Art Books, 2023.
