Een eigenwijze eigen wijze mening, dat is wat Eef Bijlsma reflecteert in zijn boek “Over sneeuwvlokjes en zwarte mensen”. Hij gaat gefundeerd in op cultuurverschillen die ons land polariseren. Het is nogal een heikele kwestie die hij in zijn boek aansnijdt. Voor minder moeten mensen zwaar beveiligd worden, want de uitspraken en persoonlijke meningen in Sneeuwvlokjes liegen er niet om. Ons Nederland, dat zou het moeten zijn, veelkleurig. Daar heeft Bijlsma het over. Want alleen samen kunnen we dit land ervaren, beleven en bewonen. Cultuurverschillen tussen diverse bevolkingsgroepen doen dat ‘samen’ echter meermalen de das om, gekleurde mensen voelen zich meer dan vaak achtergesteld en gediscrimineerd door witkoppen. Maar berust dit onderscheid op waarheid of is het enkel een gevoel.
Bijlsma dook in de meerkleurige materie en haalde informatieve gegevens en interessante informatie boven water. Informatie die door een ieder gelezen zou moeten zijn wil men mee kunnen praten, een gegronde mening geven over de mengelmoes aan wereldburgers die Nederland zo gaandeweg is geworden. Van oorsprong wit en sociaal, maar door de decennia heen gekleurd en wantrouwend. En ook de standpunten en waarheden zijn gekleurd, terwijl de voor- en tegenstanders van samenleven in deze samenleving dikwijls als kat en hond tegenover elkaar staan – alles zwart/wit zien. Bijlsma geeft in het boek ongezouten zijn mening, maar blaast niet als een kip zonder kop hoog van de toren. Hij heeft onderzoek gedaan, heeft de geschiedenis doorgespit en kan daarmee zijn standpunt met onderbouwde commentaren beargumenteren.
De kwestie Zwarte Piet
Deze witkop is geen zwartkijker, maar beschouwt alle kleuren van de regenboog. Door het werken met vluchtelingen en de arbeid in het islamitische deel van West-Afrika weet Bijlsma waar hij het over heeft. Hij is ervaringsdeskundige in integratie en het aanpassen aan een andere cultuur. Hij schreef derhalve een actueel boek, waarin hij zaken beschrijft die zich op dit moment voordoen in de maatschappij binnen de grenzen van Nederland. Daarmee dreigt het echter een gedateerde uitgave te worden. Maar naast zijn afkeer van bepaalde met name genoemde personen gaat hij echter ook in op het verleden dat van Nederland het land heeft gemaakt wat het nu is. Zijn aversie steekt hij niet onder stoelen of banken, Bijlsma leert ons daarbij anders te kijken naar en te leren van wat aan vandaag vooraf ging. Met zijn argumentatie zaagt hij de poten onder de stoel weg van menig activist en enig actiegroep. Vooral heeft hij het gemunt op de zwarte mensen die meer dan excuses wensen voor het slavernijverleden. Het boek draait dan ook in de eerste plaats om de kwestie Zwarte Piet.
Maar gelukkig is Pieterbaas aka Roetveegpiet niet de enige persoon en de enkele zaak waar Bijlsma zich druk over maakt. Hij deed onderzoek naar de herkomst van het Sinterklaasfeest en de rol van deze gekleurde knecht daarin. Het resultaat van het blootleggen van historie in binnen- en buitenland werkt verhelderend inzake de kinderlijke zo niet kinderachtige actie rond 5 december en pakjesavond. En er blijkt een diepere grond te zitten aan de fanatieke afkeer tegen alles wat wit is en ermee te maken heeft van de in het boek met naam en toenaam genoemde gekleurde personen. Met de argumenten waarmee Bijlsma de lezer van zijn boek om de oren slaat zet hij vraagtekens bij de authenticiteit van deze activisten. Hun achtergrond en afkomst blijkt haaks te staan op hetgeen waar zij voor en tegen strijden, ontdekte Eef Bijlsma.
Racisme als machtsmiddel
Het vermeende slavernij verleden van Nederland krijgt tevens ruimschoots aandacht in het boek. Bijlsma vraagt zich daarbij af, hoewel hij schrijft tegen elke vorm van slavernij en knechting van toen en nu te zijn, waarom de mensen die nu leven daarvoor excuses moeten aanbieden. Personen die er geen weet van hebben zouden sorry moeten zeggen tegen mensen die het nooit hebben meegemaakt. Om zijn standpunt kracht bij te zetten noemt hij meerdere zaken waarvoor de ene bevolkingsgroep de andere dan tevens zou moeten verexcuseren. Het slaafs volgen van de activisten brengt volgens Bijlsma weinig goeds binnen de discussie waaraan ook Zwarte Piet deelneemt. “Zwarte mensen zijn de beschuldiging van racisme gaan gebruiken als machtsmiddel”, schrijft Bijlsma. “Ze merken dat ze met het verwijt van racisme een situatie naar hun hand kunnen zetten. Bewijsvoering is voor racisme niet noodzakelijk.” Volgens Bijlsma staan de Nederlandse overheden meteen met de subsidiepot klaar en maken ze in het openbaar excuses wanneer de activisten roeptoeteren over racisme, kolonialisme of slavernij. Om de schijn maar op te houden en zichzelf en de buitenwereld te bewijzen dat Nederland vooral niet racistisch is. Maar moeten de autochtonen hun oren laten hangen naar de allochtonen; Zwarte Piet de laan uitsturen, de negerzoen verbannen en van de kerstviering een winterfeest maken. Kan de ene bevolkingsgroep de ander eisen stellen, mag de ene groep hun wil opleggen aan de ander. Bijlsma geeft daarop geen uitgesproken duidelijk antwoord, maar komt wel met voldoende argumenten om de verwijten over en weer te turven onder waan of waarheid.
Negatieve aspect
Hoewel Bijlsma het onderwerp van alle kanten belicht en de vooroordelen door diepgaand onderzoek relativeert met andere zienswijzen, kijkt hij toch niet met een helikopterview op het probleem neer. Hij blijft het van onderaf beschouwen en haalt fel uit naar de mensen die het volgens hem significant bij het verkeerde eind hebben. Hij heeft een punt, dat bewijst hij wel door de geschiedenis erbij te halen. Bijlsma heeft een bibliotheek aan literatuur over apartheid, slavernij en vermeende achterstelling overhoop gehaald en geraadpleegd. En door zijn ervaringen met het werken met gekleurde mensen heeft hij recht van spreken. Maar toch is zijn standpunt gekleurd om de activisten op de manier waarop hij dat doet onderuit te halen. Dat is het enigszins negatieve aspect aan dit boek, de kant die het ontstaan van een bestseller in de weg staat. Had hij zich maar gehouden bij zijn onderzoek, dan was de uitgave in de boekenkast weggezet als een gegronde historische raadpleging van de evolutie binnen de gekleurde samenleving.
Het boek leest ondanks de omfloerste scheldpartijen richting de activisten als een prettig geschreven geschrift. De voorbeelden uit eigen ervaring maken van het stoffige onderzoek een leesbaar en verhelderend geheel. Ondanks dat ik me er maar met moeite toe kon zetten het open te slaan en er mijn gedachten aan te wijden – het lag een jaar lang nadat ik het van de schrijver had ontvangen vrijwel onaangeroerd op de stapel van nog te lezen boeken, en schoof steeds een plaatsje lager tot onderaan – heeft het me uiteindelijk toch zo geboeid dat ik het welhaast in de spreekwoordelijke enkele adem heb uitgelezen. Bijlsma houdt mijn aandacht vast door juist zijn verstand van zaken en speciaal met de ervaring die hij in anekdotes verwoordt.
Gedegen bewijsgrond
Het boek heeft een gedegen bewijsgrond waarmee de schrijver zijn oordeel velt en een vonnis uitspreekt. Hij is daarbij niet over één nacht ijs gegaan en zakt daarmee zeker niet door een dun laagje ijs. Elke weg die hij kon bewandelen om tot een onderbouwd en doordacht standpunt te komen is hij gegaan. Niet in alles loop ik aan zijn helpende hand mee, maar wel opent het mijn ogen voor de zaken waarmee de activisten de witkoppen zand in de ogen strooien. Bijlsma doet een boekje open over de geschiedenis van het kleurende Nederland, volgt gekleurde medelanders op zoek naar hun wortels om te herkennen waarom ze zich afzetten tegen wat Nederland nu is. En daarbij trapt hij deuren in, gooit heilige huisjes omver en relativeert ingenomen fanatieke standpunten. Het is zeker een boek om de achtergronden te kennen van waarom Nederland polariseert en de eenheid verliest. Zonder daarin een kant te kiezen of tegen een standpunt te zijn wanneer je voor het andere bent. Door Eef Bijlsma kleurt mijn mening, heb ik oog voor het verschil en begrijp ik de ander beter. Het boek maakt de discussie meer toegankelijk, een ieder zou het moeten lezen om de woordenwisselingen en twistgesprekken minzaam om te buigen tot een samenspraak. We moeten het met elkaar rooien in dit kikkerland is het devies, hoewel Bijlsma dat niet zo letterlijk uitspreekt. Hoewel. “Zwarte en witte mensen kunnen heel goed samen iets opbouwen, alleen in Nederland wil dat nog niet zo goed lukken. Maar het kan wel.”
Over sneeuwvlokjes en zwarte mensen. Eef Bijlsma. Uitgeverij Schrijverspunt, november 2023.
