Feitelijk is schilderen, dan wel tekenen of beeldhouwen, het stil zetten van de tijd. Een enkel moment wordt verbeeld. De sfeer kan dan wel van meerdere ogenblikken zijn. Dat er toch een idee, een inspiratie in beeld staat die een voortgang suggereert. Het is weinige kunstenaars gegeven om de tijd te laten doorgaan, de klok te laten tikken, in een enkel statisch beeld. Marcel Duchamp is daarvan een mooi voorbeeld, met zijn ‘Nu descendant l’escalier’ – een van de trap afdalend naakt. De dadaïstische schilder was een futurist. Hij wist de snelheid van het omlaaggaan in het platte vlak te pakken. Je ziet de dame werkelijk van de trap komen, van boven naar beneden. Ze poseert niet op een enkele trede, stil, maar ze daalt daadwerkelijk af, gaat. Umberto Boccioni zet ook de beweging vast, dan in de derde dimensie. In zijn unieke vormen van continuïteit in de ruimte. Echter zijn beeldhouwwerk is wel een bevroren voortgang, waar Duchamp toch de verplaatsing van het lichaam in de lijnen en vlakken vastlegt. Waarbij het woord vastlegt in deze een contradictie lijkt, paradoxaal.
Verschillende fasen van een beweging
Het futurisme is een van oorsprong Italiaanse kunststroming, ontstaan uit het kubisme. De aanhangers wilden de dynamische sensatie of de opeenvolgende fasen van een beweging of van het gevoelsleven uitdrukken. Waar het kubisme de verschillende kanten van een object verbeeldt, gaat het futurisme een stap verder door in de afbeelding verschillende fasen van een beweging te vatten. Daniel Schinasi evolueert vervolgens het futurisme door tot wat hij noemt het neofuturisme. De Egyptische kunstenaar is de oprichter van de neofuturistische beweging. Beweging in de betekenis van groepering. Hij heeft vooral op groot formaat in grootse muurschilderingen laten zien waar de grenzen liggen van het dynamisch schilderen. Onlangs is zijn werk op twee plekken in Nederland gepresenteerd, namelijk in Den Haag en Amsterdam. De catalogus van de dubbele retrospectieve tentoonstelling “Neofuturism, a message in motion” ligt aan mij voor en bespreek ik zonder de Pulchri Studio en het Italiaans Cultureel Instituut te hebben bezocht. Hoewel de in 2021 overleden Daniel Schinasi een internationaal bekende kunstenaar op zijn gebied was, is zijn werk voor mij een eyeopener. Ik kende hem en het niet.
Nadruk op beweging, muziek, sport, licht
In het boek wordt Schinasi aan mij voorgesteld door een aantal liefhebbers van zijn werk, kunstcritici en -historici. Het is een internationale uitgave met een Engelse tekst vertaalt in het Italiaans. Van Spijk Art Books is de uitgever en dochter Sarah Schinasi de gepassioneerde curator van de tentoonstelling. Het boek biedt en de tentoonstelling bood de mogelijkheid om Schinasi’s artistieke universum te ondergaan en om zijn invloed op de hedendaagse kunst te ontdekken. In zijn composities legde de kunstenaar de nadruk op beweging, muziek, sport, het licht van de stad Nice waar de hij lange tijd heeft gewoond, zijn joodse wortels, het leven op het platteland en experimentele schilderkunst. Thema’s die hem dierbaar zijn: sporters, componisten, de natuur, het werk van de mens. De werken weerspiegelen een gedetailleerde oriëntatie op beweging en dynamiek, virtuoos vertaald door middel van kleur en vorm. Een project gewijd aan de componist Giuseppe Verdi bewijst Schinasi’s vermogen om de essentie, de energie en schoonheid van muziek vast te leggen door middel van zijn penseel.
Daniel Schinasi werd geboren in 1933 in Alexandrië, Egypte, in een Sefardische familie met wortels in Spanje en Livorno. Zijn kunstcarrière werd gekenmerkt door een groot aantal tentoonstellingen en ontmoetingen met beroemdheden uit de Italiaanse en Franse kunstwereld. Zijn toewijding aan de kunst leverde hem prijzen en tentoonstellingen over de hele wereld op, waarbij hij een unieke stijl ontwikkelde die futuristische elementen combineert met diepe menselijkheid. Het Neofuturisme, hoewel gebaseerd op geometrische elementen en levendige kleuren, onderscheidt zich van het Italiaanse futurisme door zijn nadruk op humanistische waarden in plaats van technologie. Zijn werken portretteren het dagelijks leven, danseressen, muzikanten en atleten, met de mens als zowel een fysieke als spirituele entiteit. In tegenstelling tot de futuristen haalt Schinasi inspiratie uit het humanisme en de renaissancekunst, met speciale aandacht voor compositorisch evenwicht en het individu.
Een moment uit de tijd
De thema’s die van nature of automatisch beweging in zich hebben, waarbij de dynamiek op een presenteerblaadje wordt aangereikt, is het een kunststuk deze verplaatsingen van materie te verbeelden zonder het aan kracht te laten inboeten. Door geometrische vormen te resoneren en in geval van atleten de nadruk te leggen op spiermassa’s weet Schinasi de snelheid te suggereren. Natuurlijk is het nog voortdurend een stilstaand beeld, een moment uit de tijd, maar door meesterlijk gebruik te maken van kleur en lijn, vorm en compositie zie ik de ruiter met paard over de hindernis springen en snellen de wielrenners aan mij voorbij. Twee vechtende mannen zijn door kleurstelling en vlakbeheersing een klomp trillend vlees. Gracieus is het kleurenspel, zijn de lijnen en vormen die elkaar beurtelings versterken en afzwakken in de geslaagde poging de pose in beweging te zetten, van vooral het ballet. Ook de muzikanten laten hun spel klinken vanaf het canvas, waarbij de componist Verdi bijzondere aandacht krijgt.
Maar ook weet Daniel Schinasi aan een min of meer statisch beeld als van ‘La joie de Vivre’, zon aanbiddende lichamen op een strand, een dynamische draai te geven. Door de sfeer beeld te geven, meeuwen dansen langs bollende zeilen. De vreugde straalt van het doek. De werken krijgen ook wel een kubistisch karakter. Een logische inbreng daar het futurisme daaruit is ontstaan en het neofuturisme daarop een antwoord is. De voorgaande stijlen en technieken kunnen alleen maar een meerwaarde zijn, echter worden deze verder ontwikkelt in nieuwe kunstvormen. Schinasi geeft daar een eigen persoonlijke draai aan.
Opmerkelijk oeuvre
Niet alleen staat de sport en de muziek bol van drukte en leven, ook de werkende mens is in beweging. Of flaneert nerveus op het perron van het metrostation of langs de oplichtende etalages van de metropool. Schinasi weet dat licht in het donker goed te gebruiken om het ogenblik te laten duren. Een speciale plaats in zijn oeuvre nemen zijn Joodse wortels in. Hierin straalt nog meer de emotie om niet te vergeten, de herinnering aan martelaren en gele sterren. Is de mechanisatie en zijn de allegorieën in de muurschilderingen onpersoonlijke uitdrukkingen door het grote formaat en de enorme drukte van samenklonterende lijven, op handzame grootte zijn de portretten en is de mens in de natuur een individuele verbeelding.
In de uitgave bij de tentoonstelling is een groot aantal werken opgenomen. Opgedeeld in genoemde thema’s geeft het een compleet beeld van het kunnen en de kunst van Daniel Schinasi. Het boek is volledig gemaakt met een uitgebreide biografie van de kunstenaar. Op divers fotografisch materiaal ziet de lezer de man aan het werk in het atelier en op plekken waar een muurschildering werd voltooid. Een bijzondere kunstenaar met een opmerkelijk oeuvre heeft een markante plaats binnen de kunst ingenomen. Waarbij simpele vormen stilistisch evolueren in een meervoud aan uitdrukking. Waarmee een experimentele schildering aan de basis staat van een gecompliceerde compositie. Vooral bij zijn muurschilderingen laat hij de kijker verbijsterd achter. Er is zoveel te zien, dat je welhaast aan de noodrem zou willen trekken. Niet alleen brengt Schinasi de beweging in de schildering, maar laat ook de blik – het kijken naar – in beweging komen.
Daniel Schinasi. Neofuturism. A message in motion. Uitgave Van Spijk Art Books in samenwerking met Studio Pulchri en Istituto Italiano di Cultura, 2023.
