Kunstenaar en modelbouwer Harry Arling is ongetwijfeld de hedendaagse Leonardo da Vinci. Dat maakt hij kenbaar in een tentoonstelling en bij het verschijnen van een boek. Deze Leo overigens zal zich waarschijnlijk omdraaien in zijn graf, zijn benige vingers aflikken bij de uitgewerkte ideeën van die Groninger beeldbouwer. Nog eigenzinniger en meer vooruitstrevend, maar toch klassiek en antiek ogend. Arling is de vleesgeworden stripfiguur Willie Wortel, waarbij Lampje de filosofie van recycling bijlicht, een aandeel in het plasticvrij maken van de oceaan. Verander de wereld begin bij jezelf moet Harry gedacht hebben, en zet daarbij de kunst in om een voorbeeld te stellen. Een toonbeeld van hoe onder veel meer koffiebekers en tapedispensers een nieuwe toepassing kunnen krijgen. En dat het dan niet als handvaardige modelbouw wordt gezien, maar als creatieve kunstuiting is mooi meegenomen. De verspilling van de consumptiemaatschappij zet hij om in iets fantastisch, wondermachines geconstrueerd uit afval.
De meeste van de bedenksels van die kunstenaar en uitvinder Da Vinci hebben dan nooit werkelijk gewerkt, gereden of gevlogen omdat ze niet zijn gebouwd. Het zijn tekeningen op papier gebleven. De ruimtelijke objecten van Arling mogen dan de tekentafel gepasseerd zijn deze zullen ook niet werken, rijden of vliegen maar zijn wel degelijk gebouwd. Het zijn statische objecten, die op dit moment tot eind februari geluidloos in de ruimte van Galerie MUGA uitgestald staan. In die tot zalen omgebouwde lokalen zie ik het werk van Harry Arling voor de tweede keer. Zijn Kosmotroniks, robotachtige wezens die vooral wensen te zweven maar aan de grond genageld blijven, zijn Heerenveen nog eens aangevlogen. En andermaal met succes. Dit keer zijn het minder grote objecten dan voorheen getoond, maar nog even minutieus in opbouw en afwerking. Gemaakt voor de kosmos, klaar om naar de sterren te gaan, de einders van het heelal te zoeken en het zwarte gat in te duiken.
Het lijkt kinderspel in de zin van dat er een grote mate van fantasie bij komt kijken om de objecten te beleven. Voor de maker is het een groot avontuur om van die afgedankte mixer of föhn een ware driedimensionale kijkplaat te maken, een ruimtelijk fantasievol voorwerp. Voor de beschouwer van zijn werk is het een belevenis. Met de neus dicht er bovenop zie ik pas hoe ingenieus de kunstenaar te werk gaat om zijn bedachte belevenis te doorleven. Zoals ik bij de eerdere uitstalling schreef zou je verwachten dat alle machines gaan werken wanneer ik de ruimte binnenstap. Dat er ergens een sensor zit die mij registreert en daarop de voertuigen, vaartuigen en vliegtuigen in beweging zet. Maar nee, ik doorbreek geen infrarode straal, mijn komst wordt niet anders dan door de baliemedewerkster gezien. En zij heeft ook geen knopje bij de kassa die leven brengt in het levenloze materiaal. Toen dacht ik ook dat om middernacht, wanneer elke ruimte donker is en verlaten, de objecten tot leven komen en MUGA vullen met gezoem en geratel. Opvliegen en rondvliegen wanneer niemand kijkt, doorrijden en rondrijden, om klokslag twaalf uur dan is alles in beweging. Het lijkt een fantasie¸ maar wie heeft gecontroleerd dat het niet zo is?
Radertjes en schroefjes, draadjes en wieltjes
Overdag tijdens openingsuren blijft het ijzig stil tussen de witte muren, maar de aanblik van de getoonde Kosmotroniks schijnt toch een wonderlijke warmte in de ruimte te brengen – hoewel het mijn enthousiasme zal zijn dat op stoom komt. Het is bewonderenswaardig en kunstig bovendien hoe de kunstenaar elk onderdeel tot in het kleinste detail heeft weten vorm te geven. Warm word ik daarom van binnen en mijn hart gaat sneller kloppen, want ik was vroeger ook zo een verwoed modelbouwer. Het meest aangename van een modelspoorbaan vond ik de bouw van de omgeving en de bebouwing daarin. Ik heb heel wat huisjes, kerkjes en molentjes in elkaar geplakt. Altijd naar voorbeeld met de in de doos mee verpakte handleiding als hulpmiddel, dat wel.
Niet zoals Harry Arling die in ieder voorwerp een kosmotronik ziet, een bouwsel als complexe constructie om er de fantasie op los te laten. Elk omhulsel dat dienst heeft gedaan en achteloos wordt weggegooid kan aanzet zijn een kunstwerk te knutselen. Plastic bekers en flessen, speelgoed waterpistolen, haardrogers, onderdelen van mixers en kruimeldieven, inhalatoren en tape dispensers, plastic paaseieren en kerstballen, je kunt het zo gek niet bedenken. Geef het Harry in handen en het inspireert hem tot een object. En die opsomming betreft dan nog enkel middelen voor het grote werk, die de vorm in grote lijnen aangeven. De kleine details vergen aandacht en concentratie. Radertjes en schroefjes, draadjes en wieltjes. En daarna krijgen de kunstige objecten, die het vervoer als thema hebben, chauffeurs, piloten en machinisten in de vorm van kleine figuurtjes toegewezen. En laat ik me leiden door die mannetjes, kruip ik in hun kunststof huid als het ware, dan vlieg ik zo naar de sterren – to infinity and beyond.
Is hij God en zijn zij de schepsels in zijn schepping?
Naast de echte bouwsels in de tentoonstelling kan ik thuis genieten en me vermaken met het boek KOSMOTRONIKS dat door KOMMA, no ordinary publisher, van de maaksels van Harry Arling is uitgegeven. Daarin is enigszins ouder werk te bewonderen daar het een overzicht is tot het jaar 2021. Objecten waarvan ik eerder onderdelen in levende lijve zag in Galerie MUGA. De fotograaf heeft voor het boek naast dat hij de volledige maaksels belicht dicht op de huid van de constructies gezeten. Zo zodat ik als plaatjeskijker in het boek het geheel kan beschouwen maar ook interessante details van de modellen te zien krijg. Dan valt het ingenieuze maakwerk nog beter op en wordt de creatieve kunst inzichtelijk gemaakt.
In KOSMOTRONIKS krijgt ieder object een beschrijving mee. Een kort verhaal waardoor de vinding een fantasievolle levendige invulling krijgt. Bij ieder object namelijk krijgen de bemanningsleden namen. Zij zijn de bouwers en bestuurders van het ding. Arling geeft zijn vinding daarmee uit handen aan die kleine figuurtjes, die levende wezens zijn geworden door de fantasie van de kunstenaar. Is hij God en zijn zij de schepsels in zijn schepping? In ieder geval hebben deze mannetjes een voornemen en een doel voor ogen, en willen dat gerealiseerd krijgen door een voertuig dat kan vliegen, varen of rijden uit te vinden en te construeren. Dat is het verhaal. En dat gebouwde ding krijgt in de tekst tevens een persoonlijkheid toegemeten. De makers communiceren met hun maaksel. Die extra dimensie gaat in de tentoonstelling verloren, dus het boek is een must voor de bezoeker om zich volledig in de materie te kunnen inleven. Daardoor komt de kunst van Harry Arling tot leven. En is de beschouwer voor een moment een volwassen kind ofwel kinderlijk volwassen.
KOSMOTRONIKS. Harry Arling. Tentoonstelling bij Galerie MUGA Heerenveen tot 26 februari 2023. Boek verschenen bij Uitgeverij KOMMA, 2021.
