KUNST-stukjes

Tag: Van Gorcum

  • Høken van Groningen tot Zeeland, De Veenhoop tot in Valkenburg

    De dag dat Geert Wilders in de Kamer tegen Mark Rutte riep “Doe eens normaal, man” had de premier meteen het lied ‘Høken is normaal’ moeten aanheffen. En dan had de voorman van de PVV kunnen invallen met ‘Oerend hard’. Maar ja, toen lag het boek ‘Feesten als wilde beesten’ nog niet op de koffietafel. Schrijver en samensteller Dolf Ruesink dacht in 2011 nog helemaal niet aan een fotoboek over Nederland 50 jaar Normaal. Er was geen sprake van een halve eeuw rock uit de Achterhoek, het moment was nog niet aangebroken. Maar in de Tweede Kamer had de Nedersaksische streektaal kunnen klinken, toen. Het was het ultieme moment om te laten horen dat Nederland meer is dan het hoog Haarlemmerdijks en de hete aardappel in de keel, dat er in ons kikkerland eigenlijk alleen maar streektalen en in dialect wordt gesproken.

    Hemelvaartsdag in Lochem

    In 1975 wordt Holland oerend hard opgeschrikt door die rockband uit het Oosten des lands. Een achtergebleven gebied, dat Oosten meent het Westen. Een land van boeren, burgers en buitenlui. Uitgestrekte velden, loeiende koeien, knorrende varkens en kraaiende hanen. De Achterhoek, kan daar iets goeds vandaan komen? De tijd blijkt rijp de grond eens twee spaden diep om te keren en de westerse lakens eens danig op te schudden. In de vruchtbare grond van het platteland planten Bennie Jolink en consorten een jonge scheut die binnen een paar jaar tot een stevige boom zal uitgroeien en rijk vrucht zal dragen. Het fundament is op Hemelvaartsdag in Lochem gelegd voor een huis van de taal dat stevig staat. De deur van het heilige huisje van de popmuziek is ingetrapt. In je moerstaal zingen kan en mag dan werkelijk in die taal en met die spraak waarin je denkt en waarmee je leeft. Normaal is de voorloper in het muziek maken zoals het hoort, gewoon dat doen zoals je bent. Geen vertalingen, gewoon wat in je hart leeft en dagelijks normaal uit je mond komt.

    Veredeld plakboek

    ‘Feesten als wilde beesten’ is een lijvig boek in harde kaft gestoken, het kan tegen een stootje en hoort een plaats te hebben in de boekenkast van de liefhebber. Een must-have voor de fanatieke fan, de bijbel voor de normaalist. Of anhanger, in gaaf Achterhoeks. Het boek is eigenlijk een veredeld plakboek. Zo’n multomap waarin foto’s geplakt zijn, voorzien worden van het nodige geschreven commentaar. Om herinneringen op te halen: van toen was ik daar, weetjewel. Geen biografie van de band, maar een beschrijving van het publiek. Een collage van ervaring en emotie vanuit de zaal van wat er op het podium gebeurd. De schrijver en samensteller is een grondige veldtocht door Nederland aangegaan om bij vrijwel iedere høkende fan en elk podium waarop Normaal heeft gestaan aan te kloppen. En op die diepgravende manier een omvangrijk archief samen te stellen van afbeeldingen en memorabilia. Geïllustreerd met smeuïge verhalen en sappige anekdotes. Alles uit de eerste hand, want zij waren erbij.

    Dolf Ruesink, journalist en auteur, volgt de band vanaf de oprichting en was redacteur van het fanclubblad Anhangerschapsbode. Hij prijst in zijn voorwoord de uitgave zelf aan als foto- en concertboek, dat gaat over de beleving van het legioen høkers en anhangers. Over hun gewoonten en spraakmakende rituelen, de feestcultuur. ‘Passend in de tijd van toen, maar ze geven ook een sterk veranderd tijdsbeeld weer. Over seksualiteit, emancipatie, gezag en dierenwelzijn zijn opvattingen en opinie in een halve eeuw radicaal gedraaid.’ Om te beginnen belicht het boek de ontwikkeling van Normaal als ambassadeur van de streektaal. De kracht en magie van de pioniersband schuilen in de eigenheid, spontaniteit en originaliteit waarmee ze al een halve eeuw optreden, merkt Ruesink terecht op. Met hun authentieke dialectnummers vertolken en voelen ze perfect het sentiment van hun volgers aan. ‘Bij elke stemming past wel een nummer.’ Het boerenimago heeft Normaal geen windeieren gelegd. Normaal blijkt geen ééndagsvlieg of een overwaaiende rage, het is een goedlopend bedrijf dat op het juiste tijdstip en op een goede manier de mensen aanspreekt.

    Rituelen rond Normaal

    “Feesten als wilde beesten” doet na deze inleiding over de band de groei en bloei van de fanatieke achterban uit de doeken. Want daar gaat het boek over het geheel genomen over, het is de spil waarom de uitgave draait. Want die anhangers, de meute van vurige volgers, bepaalt de cultuur die om de groep heen hangt. Die folklore gaat verder dan enkel de spreekkoren tijdens concerten, het luidkeels meezingen van liedteksten. Er wordt een hele ris aan gewoontes uit de kast getrokken die de geschiedenis ingaan als de rituelen rond Normaal. Stevig stampen, strooien met stro en gooien met Grolsch-bier. De varkensstift om dames te merken, kanonskogels van kletsnatte hemden. Touwtjespringen met aan elkaar geknoopte shirts. Het Zwientje Tik, een varkensrace, afgekeurd door de Dierenbescherming, goedgekeurd door Normaal. In het boek worden publieke geheimen prijs gegeven: geen bier in de beugelflessen op het podium, maar Spa rood. De muziek mag dan zijn aangeschoten, de muzikanten moeten wel helder blijven.

    De veldtochten, zoals de tournees van Normaal worden genoemd, gaan door al de Nederlandse provincies en kort daarbuiten. Dolf Ruesink volgt de mannen op de voet en ik sta bij wijze van spreken stinkend naar verschaald bier op de voorste rij geplakt tegen het hek. Van Groningen tot Zeeland, overal trekken de muzikanten volle feesttenten. Veel plekken bezoeken ze meermalen, want de groep en hun muziek valt in de smaak. Vooral in plattelandsgemeenten en kleine dorpen wordt Normaal met open armen ontvangen. Hoewel er in de beginne nog weleens wat tegenstand is – burgemeesters verbieden optredens, maar deze wordt snel gebroken en in der minne geschikt. Gaandeweg verovert Normaal heel Nederland en zingt men tot in alle uithoeken rondborstig en luidkeels mee in de streektaal. Het Achterhoeks groeit uit tot een dialect dat het Fries van de troon dreigt te stoten als tweede taal van het land.

    Simpele imago vindt weerklank

    Trots zijn op je achtergrond en je moerstaal spreken, dat gaat als een razend vuur door heel het land. Waar Normaal dan ook speelt van De Veenhoop tot in Valkenburg, overal vindt hun simpele imago weerklank en trekt volle feesttenten. Het boek beschrijft dan ook niet de muziek van Normaal, maar de manier waarop het beleefd wordt. Vanuit alle uithoeken van Nederland komen er bij Ruesink desgevraagd verhalen van ervaringen binnen. Het maakt naast de honderden foto’s die de anhangers in beeld brengen het boek een feest om door te bladeren. Normaal staat voor feest, de fans bouwen het graag. Het enthousiasme op het podium straalt uit op het publiek in de zaal en andersom, de massa brengt met geestdrift het concert tot een hoogtepunt. Het is een opwaartse spiraal waarna er een puinhoop aan bierglazen, hemden en bh’s overblijft.

    Hoewel ik al meer dan duizend woorden eraan heb vuil gemaakt laat het boek zich eigenlijk niet beschrijven. Het moet gelezen worden en vooral bekeken. Het geeft een glashelder beeld van de mensen waarvoor Normaal op de planken staat. Nederland 50 jaar normaal, dat is biergooien, strosmijten, grondhøken, moddervechten, varkensrennen, brommerskieken, dorpsfeesten, drankketen, dauwtrappen, kraamschudden, carbidschieten, noaberschap, høken, daldeejen, brekken en angoan. Allemaal en meer onderdeel van het Normaal-verhaal.

    Zo alderbarstend hard

    Moi wi-j goat høken / en dat doe`w niet zachtjes, moar dat doe`w hard/ ik zei hard

    Zo alderbarstend hard, `t kan niet harder goan / zo knoeperd hard, dat ow alles oaverend geet stoam

    zachtjes en dat doet wi-j as wi-j uut gedretten bunt / vanavond goat wi-j høken, zo hard as wi-j dat kunt

    Zo alderbarstend hard, `t kan niet harder meer / zo knoeperd hard, as `t nog harder geet dan dut `t zeer

    Bartjen is an `t bateren, de splinters vliegt d`r af / de deerntjes vangt de stokken op, zie wordt helemoal maf

    Wimken is an `t ploegen, diepe deur de voor / `t geet eengaal better met zo`n donders snee in `t oor

    Ketsen is an `t ketsen, zo dat alles ketst / ketsen is `t enige, høken is olderwets

    Paultjen met de turbo, notenmeter op de hals / oeh, wat kriegt die snaren smeer, dat is joarlang niet mals

    Buizen is an `t reeren en hoe spölt d`r ok nog bi-j / as hie begint te scheuren, bunt der anderen niet zo bli-j

    Zo alderbarstend hard, `t kan niet harder meer / Zo knoepes hard, as `t nog harder geet dan dut `t zeer

    Zo alderbarstend hard, `t is ongekend /zo gloepes hard, wi-j wilt gin mietjes in de band

    Feesten als wilde beesten. Nederland 50 jaar Normaal. Dolf Ruesink. Uitgeverij Noordboek-Van Gorcum, 2024.

  • De biografie van een Nederlandse rocksong

    De status van Radar Love is te vergelijken met die van klassiekers als Hotel California, Stairway to Heaven en Child in Time. Golden Earring dankt vooral aan dat nummer de wereldwijde bekendheid. Dat de ultimate drivin’ song in een groot aantal landen en in vele versies is gecoverd bewijst dat. Welhaast ieder zichzelf respecterend land en elke taal kan bogen op een variant van tekst en muziek. Van de getallen en aantallen duizel ik als lezer van de biografie van het nummer dat dit jaar een halve eeuw geleden werd uitgebracht. De samenstellers van de uitgave “Radar Love 1973-2023” hebben diepgaand onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de song en de diverse verschijningsvormen ervan alom verzameld. Eigenlijk is het boek verschenen bij Uitgeverij Van Gorcum daarom een naslagwerk, een museum in gedrukte vorm dat als onderwerp de compositie van Golden Earring en met name George Kooymans en Barry Hay heeft. De gitarist en de zanger tekenden voor het meeslepende lied, maar basgitarist Rinus Gerritsen en drummer Cesar Zuiderwijk hebben zeker ook hun aandeel aan het resultaat geleverd.

    Standaardwerk over 50 jaar Radar Love

    Patrick Orriëns is schatbewaarder van de website radar-love.net. Hij onderzoekt sinds 1993, 20 jaar na de release van de song, de levensloop van Radar Love. En dat heeft Orriëns zo grondig gedaan zodat hij de timetravel van het nummer heeft kunnen schrijven voor het boek. Het is het spoor dat de Earringklassieker door de jaren heen heeft gevolgd. Het vormt het hart, de ruggengraat, van de uitgave waarin Jan Sander en Maarten Steenmeijer tekenden voor het ontstaan van het nummer. Het standaardwerk over 50 jaar Radar Love beslaat 248 pagina’s waarin geboorte en leven van de klassieker staat opgetekend. Want dood is het nummer nog lang niet, het schijnt een eeuwig leven te hebben of in elk geval voortdurend te reïncarneren. Niet alleen voor de die hard fan is het een must de uitgave in de boekenkast te hebben om er regelmatig in te bladeren, ook voor al die andere muziekliefhebbers is het gedrukte resultaat van de verzameling uitermate interessant. De geschiedenis en uitstraling van de Nederlandse rocksong verdient een biografie. De website er aan gewijd kan een museum zijn, het boek is dan de catalogus van de vaste tentoonstelling 50 jaar Radar Love.

    Uiteraard worden niet alle 844 coverversies beschreven, wel zijn ze genoemd van R.E.M. tot Jett Rebel. Een lijvige lijst voor mensen die alle ins en outs willen weten. Zo zijn er lijstjes met commercials, speelfilms en tv-series waarin de song geheel of gedeeltelijk te horen is. Andere lijstjes met vermeldingen in de nationale top 40 en internationale charts, want deze geven de bekendheid van het nummer aan. Hoewel de song de felbegeerde doorbraak van de band in Engeland en Amerika betekende, haalde het nummer daar nooit de eerste plaats zoals popkenners onterecht laten doorschemeren. Wel was het uiteraard in Nederland een tophit, maar ook in Spanje en Rhodesië, terwijl Luxemburg en België ‘slechts’ plaats 3 en 6 noteerden. Maar na de eerste hausse na het uitbrengen van de song in 1973, ging het pas echt los met Radar Love. Het boek maakt gewag van de vele bands en orkesten, regisseurs en programmamakers, die wereldwijd met het nummer aan de haal gingen. Door de vele anekdotes en illustraties daarbij is deze opsomming niet droog, maar juist aangenaam om te lezen.

    Op de letter is het een trieste ballad

    Natuurlijk is dit register, deze catalogus, interessante kost om door te nemen en zo de geschiedenis van de song te kennen. De bekendheid en roem te doorgronden. Maar meer fascinerend is het om de ontstaansgeschiedenis van het lied te weten: de geboorte van een klassieker. In dat hoofdstuk leggen de jongens van Golden Earring uit hoe het zo is gekomen. Wat Barry Hay inspireerde om de woorden te kiezen die hij heeft gekozen. De tekst te schrijven die een duidelijke sfeer overbrengen zonder het gevoel er te dik bovenop te leggen; the road has got me hypnotized and I’m speedin’ into a nude sunrise. In cryptische bewoordingen schets Hay de emotie van de man onderweg naar de vrouw van zijn dromen; we’ve got a line in the sky. Hij is zo door haar ingenomen, dat zijn geest afdwaalt en hij zijn bestemming nooit zal bereiken. Op de letter is het een trieste ballad. Een song die qua tekst en muziek zich zwetend laat voortstuwen tot een hijgend hoogtepunt. Voor wie goed luistert is het ondanks het opzwepende karakter een tranentrekker, meer dan dat het een vrolijke roadsong is die mij swingend van A naar B brengt. Maar toch is er hoop, want er blijft na de dood een lijntje bestaan met de geliefde; she sends her comfort coming in from above.

    De muzikale ondersteuning laat de deels autobiografische tekst schitteren in eenvoud. De baslijn, de gitaarsolo en de drumriffs geven het nummer hun eigenheid. Meteen wanneer de bas de loop aanvangt is het meteen duidelijk wat er gaat komen. Dan gaat het nummer met de herinnering aan de haal. Herken ik meteen het gevoel dat ik had toen ik de song voor het eerst hoorde en later weer. De diverse stemmingswisselingen van het slagwerk bepalen de sfeer. De samenspraak tussen zang en gitaar was een prima vondst de song aan te kleden. Het resultaat is een samenspel waarop Golden Earring alleenrecht heeft. In elke andere versie wordt het kunstje overgedaan, maar nooit geëvenaard.

    Radar Love is en blijft actueel

    Radar Love is wat Golden Earring is. Hoewel latere songs maar amper aan dit succes kunnen tippen, heeft de band toch meerder prachtig werk afgeleverd. Zo goed op elkaar ingespeeld na meer dan een halve eeuw staat dit viertal als een huis. Het is daarom niet zo verwonderlijk dat bij het weghalen van één pijler het hele bouwwerk omvalt. Hoewel de groep wel meerder leden kende en ook ooit is uitgebreid met een extra gitaar, saxofoon en keyboards is het huidige viertal door de jaren heen toch een gouden greep gebleken.

    Het boek geeft inzage in het prille begin, het ontstaan in de studio en het plaatsen van de song op de setlist. Radar Love was en is Golden Earring, de mensen gingen er tijdens elk optreden van uit dat het gespeeld zou worden. Maar voor Earring was het geen verplicht nummer, ondanks deze publieksdwang. ‘Ze zijn al die jaren van het nummer blijven houden en bleven het met veel plezier spelen, keer op keer maar altijd weer net een beetje anders’, lees ik. Uit het gedegen onderzoek voor boek en website komt ook legio niet algemeen bekende kennis op papier. De band heeft aan Patrick Orriëns een deugdelijke conservator, een doortimmerde collectiebeheerder. Vertalingen, uitvoeringen en vertolkingen van over de hele wereld heeft hij ontdekt en samengebracht. En voortdurend wordt de verzameling groter, omdat Radar Love telkens nog actueel is en blijft.

    Het nummer Radar Love heeft als song verholen elementen die zich pas na beter en vaker beluisteren openbaren. Zo heeft het boek Radar Love als uitgave verdekte details die na meer grondig lezen aan het licht komen. Zo valt niet meteen op dat de songtekst in het geheel over alle bladzijden van het boek loopt. Bovenaan iedere pagina is een woord uit het lied geprint. Verder is in het boek als gadget bij welhaast ieder feit een QR-code afgedrukt. Zo kunnen ook andere media worden geopend met de link achter de code. De informatie wordt dus buiten het boek om uitgebreid met clips en gefilmde optredens van versies van Radar Love. De historie komt ermee tot leven. Het maakt met de talloze illustraties en foto’s het boekwerk uiterst compleet. Een must-have voor fan en liefhebber.

    Biografie van de ultimate drivin’ song RADAR LOVE. Golden Earring 1973 – 2023. Teksten Patrick Orriëns, Jan Sander en Maarten Steenmeijer. Uitgeverij Koninklijke Van Gorcum, 2023.