“Toeval is een gebeurtenis zonder oorzakelijkheid of zonder bekende oorzaken. Voor natuurkundigen geldt dat gebeurtenissen voor ons ogenschijnlijk toevallig zijn als wij de begincondities niet precies kennen en ook niet goed genoeg kunnen rekenen en voorspellen. Volgens de klassieke natuurkunde is het bestaan van toeval dus eigenlijk een puur menselijke illusie!”
Bestaat toeval? Werkelijk niet. Het is een abstracte hoedanigheid. Wij kennen de oorzaak niet, dus zullen wij de ons overkomende of de vanwege ons ontstane gebeurtenis als toevallige omstandigheid aanmerken. Om toeval uit te sluiten kun je de formule van Laplace daarvoor ter hand nemen. Deze berekent de kans wanneer een gunstige uitslag mogelijk voorhanden is, zodat van een onvoorzien voorval geen sprake kan zijn. Met deze formule bereken je oorzaak en gevolg. De omstandigheid is dan geen lotsbeschikking. Het is geen toeval dat mijn staatslot nooit een prijs krijgt toegedeeld. Het zou toevallig zijn wanneer ik weleens deel heb in de prijzenpot. Maar toeval bestaat niet en Laplace berekent het mij anders voor. Dus nee, dat gaat niet gebeuren.
Bij toeval blijkt tekst gedicht
Voor een eigenaardige uitgave van Ankie van Dijk heeft Harry van Doveren een tekst geschreven en het ontwerp gemaakt daarbij. Bij toeval blijkt die tekst een gedicht te vormen, dat toevalligerwijs vierkante vormen en kromme lijnen beschrijft. Dus niet, want toeval bestaat immers niet heb ik zojuist wetenschappelijk vastgesteld. Iedere strofe van het gedicht begint met toeval, het woord toeval. Dat woord wordt daarna meervoudig omschreven, gesynonimiseerd in deugden. Maar ook enkelvoudig geantonimiseerd als ondeugden. Het toeval reflecteert het bestaansrecht. Kijkt in de spiegel en ziet zichzelf niet, want het bestaat immers niet. Is niet onzichtbaar of zonder figuratie, het is normaalgesproken niet aanwezig. Toch kent het veel omschrijvingen en toedichtingen. Het toeval wordt een zijn toegeschreven door mensen die dus kop noch staart kennen. Het enige wat zij weten is dat ze niets weten. Die denken dat het ei er eerder was dan de kip, dat het toeval is dat het ovum ooit uit de lucht is komen vallen.
Wat voorzien is en willekeurig dat kunstenaar en dichter elkaar in deze vorm hebben ontmoet en samen optrekken in dit eerste kunstenaarsboek van Ankie van Dijk. Het presenteert zich als een pop-up boekje met een harmonica-effect. Voordat het beeld zich toont is er het woord. Dan valt het drukwerk verticaal te lezen in drie kolommen door de facetten om te slaan. Aldus kunnen afwisselend diverse werken naast elkaar gezien en in relatie worden gebracht. Voortdurend in een gewijzigde volgorde, terwijl de toonzetting van het woord hetzelfde blijft.
Een taal die iedereen spreekt
De bundel is tweetalig, terwijl de beelden geen grenzen hebben. De dichter dicht dan in de taal van de lage landen, het Nederlands. Een en ander betekent niet dat de bundeling enkel op het Hollandse veld terecht is. Ervan uitgaande dat de poëzie enkel op de manier waarop het is geprint is gedicht, betreft het klanken zonder betekenis te geven aan de uitdrukking. Deze toonzetting is als muziek, een taal die iedereen spreekt. Op die manier wordt het gebied voor deze vorm van kunst welhaast grenzeloos. Ankie van Dijk verwoordt dat zelf zo: “a visual poem demonstrating shapes liberated from perfectness. a combinatoric play of forms made for playful readers”.
Beider zicht op de werkelijkheid is geen lot, maar heeft kans van slagen. Het gedicht is geen onderschrift van de vorm en de vorm is geen illustratie van het gedicht. Beiderlei kunne als homo ludens sluiten nauw op elkaar aan. De woorden zijn het logo van het inzicht, het embleem van de spelende mens. Want al dollend en dartelend, frutselend en friemelend, lijkt mij deze woordenschat en die beeldentaal ontstaan. De vormen werden daarbij beeldmerk van de gedachte. Het schept eenvoud in meervoud. De woorden zijn opzettelijk trefzekere vooruitzichten, niet ongedwongen lukraak en onvoorzien. Van Doveren heeft verwoord wat hem inviel bij de drukwerken en de collages van Van Dijk. Zij speelt met de vorm zoals hij stoeit met de taal. Het geeft in beider geval een meer dan speelse uitkomst, een zichtbaar prettig resultaat.
Krachtige symbolen handelsmerk
Ankie van Dijk drukt zich uit in lettervormen, een beeldende taal. Eenvoudige figuraties met meervoudige zeggingskracht. Verbeeldingen die mij doen denken aan de grafische vormen van Hendrik Werkman. Deze boekdrukker liet onder meer loden letters het werk doen in zijn expressionistische kunst. Op die manier wist hij sterke uitdrukkingen te componeren. Het is niet toevallig dat Ankie van Dijk in zijn voetsporen treedt, of is het dat nu juist net wel? Of zij zijn werk kent is mij niet duidelijk. Dat het op elkaar aansluit berust dan misschien toch op toeval. Maar volgens natuurkundige wetten en regels zal hiervan geen sprake kunnen zijn.
De krachtige symbolen zijn het handelsmerk van Ankie van Dijk, zoals de axiomatische poëzie de vlag is waaronder het schip Van Doveren koers zet. Deze bewering is niet bewezen maar als grondslag aanvaard. Van Doveren is een bèta, dus voor hem is er geen toeval. Daarom kan hij er wel met alle stelligheid over schrijven. Met minimale middelen geeft de retro-avangardist Van Dijk commentaar op de omgeving. Ze laat zich in haar werk leiden door Bauhaus en Dada. Dat moderne constructivisme vind ik inderdaad terug in “shape”.
W88888888
Dat beeldende kunst en poëzie samengaan blijkt uit haar uitgave, een kunstenaarsgeschrift in eigen beheer uitgebracht. In woord en beeld, het design waarin het is uitgevoerd, is het opzettelijk irrationeel en ondergraaft het de algemeen geaccepteerde standaard. Toeval? Welnee, dat is de stijl van de dadaïst. De regels van Van Doveren kun je benaderen als klankuitingen zonder betekenis en bedoeling, enkel met een herkenbaar geluid en tongval. Zo zijn de assemblages van Van Dijk beelduitingen zonder betekenis en bedoeling, enkel met een herkenbare vorm en gestalte.
Dichtte Kurt Schwitters in 1923 al treffend poëtisch: “Wij w88888888 / Wij w88888888 / W88888888 / Wij tr88888888 / Wij tr88888888 / Te blijven w88888888 !!! / Stelt men ons opnieuw teleur / Dan hebben wij nog een 8erdeur / Wij w88888888 / W88888888 / Tot? ”. Diezelfde typografie en geestigheid vind ik terug bij dit duo Doveren en Dijk. Dat kan geen toeval zijn.
shape. Ankie van Dijk, graphics. Harry van Doveren, word & design. Uitgave in eigen beheer, 2023. Presentatie 28 april 2024.
Shape came playful not by coincidence
“Coincidence is an event without causality or without known causes. For physicists events are coincidental . If the initial conditions are unknown, prediction cannot be done accurately. For classical physicists coincidence is actually human illusion!”
Does coincidence exist? Factually not. It is an abstract quality. If we do not know the cause we will regard the event that happened to us as a coincidental circumstance.
To rule out coincidence, the probability of a favourable outcome can be calculated with a formula of Laplace. By doing so we learn that the outcome is not from an unforeseen event or just fate. It is no coincidence that my state lottery ticket was a winning ticket. Such a ticket would be a coincidence. But coincidence does notexist according to Laplace. Anyway, that’s not going to happen.
Harry van Doveren wrote a text and together with forms of Ankie van Dijk created a quaint book. By chance, his text turns out to be a poem, including squares, curves, lines, debris. No coincidence. Coincidence does not exist, see here above. Each stanza of the poem begins with the word coincidence. That word is then described in plural terms, using synonyms as vices and atomised words as virtues.
Coincidence reflects the right to exist. It looks in the mirror and doesn’t see itself, because it doesn’t exist, it is not invisible and not without figuration. It is even not present. And yet it has many descriptions and explanations.
Coincidence is attributed to being by people who know neither head nor tail. All they know is that they know nothing. Thinking that the egg came before the chicken. It is a coincidence that the ovum once fell from the sky.
It was foreseenable but arbitrary that the artist and the poet met each other in Ankie van Dijk’s first artist book, a pop-up booklet with a harmonica effect. Before the image shows itself, there is the word. After the word the visual matter can be read vertically. By turning the facets, present in three columns, various works can alternately be viewed side by side and put into a relation. Changing order changes this relation, while the tone of the words remains the same.
The collection is bilingual, the images themselves have no boundaries. The poet writes in the language of the Low Countries, Dutch. This does not mean that the collection is restricted to the Dutch realm. Assuming that the poetry is only written in the way it is printed, it concerns sounds without giving meaning to the expression. This tone is like music, a language that everyone speaks. In this way, the reach of this form of art becomes almost limitless. Ankie van Dijk herselfformulates it as follows: “a visual poem demonstrating shapes liberated from perfection. A combinatoric play of forms made for playful readers”.
Both views on reality (not fate) offer a chance of success. The poem is not a caption of the form and the form is not an illustration of the poem. Both sexes are closely related to each other as homo ludens. The words are the logo of insight, the emblem of the playing human. By doing the contained vocabulary and imagery in the book might be the result of frolicking, fiddling and fidgeting. The shapes have become the expression of the concept. Converting simplicity in plurality. The words are deliberately accurate prospects, not casually haphazard and unforeseen. Van Doveren has expressed what struck him about Van Dijk’s printed works and collages. She plays with form as he plays with language. Together the outcome is both playful as visibly pleasant.
Ankie van Dijk expresses herself in letter-like forms, a form-rich visual language. Simple figurations with multiple expressiveness. Imaginations that remind me of the graphic forms of Hendrik Werkman. The latter, a Dutch book-printer, used lead letters to do the work in his expressionist art. In this way he managed to compose
strong visuals. It is no coincidence that Ankie van Dijk is following his footsteps, or is it coincidence just in this case? I do not know whether she is familiar with Werkman’s work. The relationship might be a coincidence, but according to physics, this latter will not be the case.
The powerful symbols are Ankie van Dijk’s trademark, such as the axiomatic poetry is the flag under which the ship Van Doveren sets sail. This claim has not been proven but is accepted as a basis. Van Doveren is a beta, so there is no coincidence for him. That is why he can write about it with complete certainty. The retro-avant-gardist Van Dijk comments on the environment with minimal resources. She is guided in her work by Bauhaus and Dada. I indeed recognise modern constructivism in SHAPE.
That visual art and poetry go together is evident from this book (published independently). In every aspect it is deliberately irrational. Words and images undermine the generally accepted presentation standard. Coincidence? No. That would be the style of the Dadaist. You can approach Van Doveren’s lines as sound expressions without meaning and intention, only with a recognisable sound and accent. Van Dijk’s assemblages are visual expressions without meaning and
purpose, only with a recognisable form and shape.
The German Kurt Schwitters wrote this sound poem Ursonate in 1932: “… Lanke trr gll / pe pe pe pe pe / Ooka ooka ooka ooka / Lanke trr gll / Pii pi pi pi pi / Züüka züüka züüka züüka / Lanke trr gll / Rrmmp / Rrnnf ….” I recognise the same kind of typography and wit in this art-book of van Doveren and Dijk. That can not be a coincidence.
SHAPE by Ankie van Dijk, graphics / 2023
ankiemf@hotmail.com – https://avandijk.exto.nl
Harry van Doveren, word & design – harryvandoveren@gmail.com
