Nu dan is het zover. De show dreigt slecht af te lopen. De clowns worden geroepen om het tij te keren. De clown die de angel uit het probleem haalt met zijn dwaze streken. De grappenmaker die het vuur eens stevig opstookt. De cabaretier uit felle kritiek met een kwinkslag. De cartoonist hangt ongecensureerd de wereldleiders aan de galg. Om de realiteit niet al te serieus te nemen. De clown steekt niet de kop in het zand, maar duidt dat de klok op vijf voor twaalf staat. Met een lach en een traan zet hij de situatie op scherp. Send in the clowns.
Maar die clown kan ook de wereldleider zelf zijn, die deze aarde naar de verdommenis dreigt te helpen. Een grap van de wereldvrede maakt. De hansworst die in de rol van rattenvanger kruipt. Het schaap dat als eerste over de dam gaat terwijl alle anderen lijdzaam volgen. Men hangt aan zijn lippen. De rest kijkt met open mond van verbazing toe. Hoe deze clown ons zand in de ogen strooit. Deze clown is een joker, die niet wordt ingezet om de show te redden. Het is een vampier die de vrede leeg zuigt. Een paljas, een harlekijn. Throw out the clowns.
Verontrusting over de wereldse wanorde
Ieder jaar, nu al zeven jaren op rij, stelt kunstenaar Roland Sohier een magazine samen. Een vlugschrift waarin hij een overzicht geeft van zijn werken in dat jaar. In eigen beheer uitgegeven aan het eind van het kalenderjaar. Deze zevende editie vormt een uitzondering op de regel en verschijnt al in de herfst. Het staat geheel in het teken van de actualiteit. “Terwijl de wereld brandt, verzuipt, verdroogt, en zinkt, de volksverhuizingen een aanvang nemen en dictators het alom voor het zeggen krijgen, is het wellicht tijd om de hulp van de clowns in te roepen.” In deze klinkende volzin presenteert Sohier zijn nieuwe magazine. Send in the clowns.
Sohier tekende de verontrusting over de wereldse wanorde van zich af tijdens een zomers bezoek aan de USA. Dè bakermat van de grappenmakers. De stand-up comedian in zijn magazine is echter niet de jolige vriend die de show steelt. Hoewel de grimas op zijn gezicht anders doet vermoeden. Het is een masker om de moed erin te houden en het diepere gemoed voor de buitenwereld verborgen te houden. Deze clowns zoeken hulp, roepen help. Zijn verdrietig als de ernstige pierrot. Verloren in het leven als de mismaakte nar. Optimistisch en extrovert van buiten, maar pessimistisch en in zichzelf gekeerd van binnen. Hij lacht niet achter de schmink, dus wordt dood gekieteld: lach clown, schaterlach domme august. Ha, ha, said the clown. En hij lacht zich tegen beter weten in een kriek. En dan sterft hij. Dead of a clown. Hij was maar een clown, maar nu is hij dood.
Vrolijk tegen beter weten in
In de bekende schetsmatige stijl, zo eigen aan tekenaar Sohier, krijgt de clown lijf en gezicht. Op ruitjespapier schrijven de levendige lichamen hun speelse spel. In de rol van de grappenmaker, die de wereld met een dikke korrel zout neemt. Die het leven weglacht, zodat ik het zijn beter aankan. De show lijkt in het water te vallen, maar de clown redt het schouwspel zodat het geen schertsvertoning is. Negen clowns dansen een ronde. Vrolijk tegen beter weten in. In hun midden een skelet, want dat is toch hoe het allemaal eindigt. Dat is de enige zekerheid. De laatste pagina in het binnenwerk van het magazine is leeg gelaten. Op die plek kan ik mijn eigen bassie, flappie of pipo tekenen. Er een cartoon plaatsen van de lachebek met de geblondeerde kuif, of de uitgestreken norse mombakkes met de vinger boven de rode knop.
De clown speelde al eerder een rol in het werk van Roland Sohier. Een kwart eeuw geleden zag de kunstenaar al de potentie van dit vreemde personage. Het kan zich in elke (on)mogelijke bocht wringen en met alle winden meedraaien. In die rol neemt de figurant op het wereldtoneel waar, is zich bewust van negatieve elementen om er een positief perspectief aan te geven. Maar zo eenduidig als de clown dubbelzinnig is beeldt hij de figuur in zijn magazine meervoudig af. In eenvoudige potloodlijnen maakt hij het naïeve heerschap tot een type dat lak heeft aan alles en iedereen. Maar vooral ons een spiegel voorhoudt. Tot slot ons duidelijk maakt dat we de wereld niet zo serieus moeten nemen: JA-DOEI…
Send in the clowns. Roland Sohier, tekeningen. Magazine uitgegeven in eigen beheer met steun van het Mondriaan Fonds., 2023.
