Het kleine café aan de haven vind ik niet in het boek. En Anna Paulowna, Veenhuizen of Winterswijk zoek ik vergeefs tussen de bladzijden. Echter heeft Rens Dietz voor zijn POPatlas wel 100 belangrijke locaties in de Nederlandse popgeschiedenis bij elkaar gebracht. De belangrijkste, schrijft hij. En het zal zo zijn. Situeerde Pierre Kartner zijn café in Hoorn, hoewel dat niet zeker is – hij noemt het nergens in zijn lied. Het kan net zo goed Enkhuizen zijn of Bruinisse en ook Harlingen zal een klein café aan de haven hebben. Rob de Nijs kreeg destijds op de wijs van Guantanamera de schok van zijn leven in het Noord-Hollandse dorp Anna P.
Alias Berger situeert San Quentin in het gevangenisdorp van Drenthe, terwijl de H.A.L.V.U. Hoeliguns – ofwel Normaal en friends – stampend naar Winterswiek gaan. Maar dat zijn plekken aan de grenzen van het collectieve geheugen. Zoals het Abe Lenstrastadion in Heerenveen waar De Kast hun hit “In nije dei” live met publiek opnam. En de Albert Cuyp in Amsterdam waar het standbeeld van André Hazes staat. En wat te denken van De Razende Bol, een onbewoonde zandplaat bij Den Helder buitengaats waarover Astrid Nijgh zingt. Zij bracht tevens een ode aan Urk, geschreven door Lennaert Nijgh. “Wenden wij de steven bij de haven, / hoop dan en geloof: we keren weer / naar waar zij die achterbleven wachten / in ‘t mooiste dorp van heel het IJsselmeer”.
Tot de verbeelding sprekend
De reeks muzikaal gerelateerde plekken en plaatsen is schier eindeloos. Gesproken over Schier. Van dat eiland is niets muzikaals bekend, hoewel de stilte en de natuur door de jaren heen een leger aan creatieve geesten trekt. Vlieland wordt wel genoemd met het Liesbeth Listpad en als festivaleiland, maar Hessels’ befaamde café De Groene Weide op Terschelling is niet genoemd. Maar niet langer de leemtes opgevuld, want het goudgele strand van Ameland en de beatschuur op Texel krijgen voldoende woorden toegemeten.
Communicatiewetenschapper Dietz laat plekken links liggen, omdat rechts genoeg plaatsen te noemen zijn. Hij heeft andere meer tot de verbeelding sprekende plekken, steden en dorpen, verzameld en daarover wervend geschreven. De bekende locaties als Grolloo, Den Haag, Volendam en Fijnaart, maar tevens minder fameuze oorden als Poeldijk, Schiedam, Hillegom en Baambrugge. Vooral daar waar informatie uit het verleden moet worden opgehaald om het vermelden te verklaren, wordt het boek een interessante uitgave.
Dat kleine café had wel een pagina in het boek verdient, vooral nu er onlangs een man bij ‘t Schippershuis is doodgestoken. Muzikale moorden haalden wel het boek, waarvan de vergismoord in Rijswijk een monument kreeg. En natuurlijk is de racistische moord op Kerwin Duinmeijer door Frank Boeijen bezongen, maar deze krijgt wel plek in het boek maar niet op de kaart. Frank Boeijen krijgt daarentegen Nijmegen toegemeten, het Kronenburgerpark. Er zijn legio plekken in Nederland die relateren aan de muziekgeschiedenis. De manier waarop Dietz deze beschrijft maakt van de uitgave een doortimmerd naslagwerk. Het is een gids door het poplandschap van de lage landen. Niet enkel worden de plekken beschreven en de redenen genoemd waarom deze dus in de reeks passen, tevens krijgen de artiesten, ondernemers en plaatsen een korte biografie of beschrijving.
Poproute en fietstocht
Om reden dat er nog veel meer plekken dan de nader omschreven 100 zijn, somt Dietz tussen hoofdstukken door specifieke reeksen plaatsen op. Zoals een poproute door Amsterdam, door Rotterdam en één door Den Haag. Aan de hand van een plattegrond met de tien belangrijkste plekken daarop genummerd kan de lezer eens als toerist een bezoek brengen. Stap op de fiets en doorkruis op skik Oost-Drenthe. Bezoek populaire meerdaagse festivals, Dietz heeft ze opgezocht en aangeharkt. En dan zijn er naast andere nog tien opvallende Passion-locaties. Het is gewoon een boek dat niet mag ontbreken in de kast van de popliefhebber. Het zal een koffietafelboek zijn, want er valt genoeg over te praten en herinneringen uit op te halen. Zelfs memorabilia waarvan het bestaan nauwelijks bekend lijkt. Rens Dietz ontdoet deze van het nodige stof dat het heeft verzameld in de tijd.
Dockumer Lokaeltsje
Alle honderd en extra genoemde plaatsen op de kaart zijn eigenlijk wel opvallend, maar Amels Scheepswerf in Makkum springt daar toch wel met kop en schouders bovenuit. Het is niet alleen actueel maar ook lachwekkend, zoals vele van de acties van de hoofdpersoon zijn. Waarom Makkum in de reeks is geplaatst wordt niet meteen duidelijk, maar ene Donald Trump schreef er wel muziekgeschiedenis. De opdracht die hij de werf gaf om een superboot te bouwen, was de aanleiding voor punkband It Dockumer Lokaeltsje er een aantal nummers in Fries dialect* aan vuil te maken. Vooral omdat Trump de werf koopt om vervolgens af te zien van de miljoenenorder – de werf is goedkoper dan het schip. Een muzikale rel over Trump, maar de president is zelf ook niet vies van opschudding getuige het feit dat hij meerdere songs ongevraagd misbruikt voor zijn campagne. Ach, en dat is maar een enkel voorbeeld waarbij Dietz dieper op de zaken ingaat. Het Lowlands van Biddinghuizen, The Beatles in Blokker, 99 Luftballons op legerplaats Harskamp, het Hilton van Herman Brood, het Vrijthof met André Rieu, Zoutelande door Bløf, het Dijkzigt ziekenhuis where the lady smiles, de duinen van de eenzame fietser, het tuinpad van mijn vader, de klokken van Arnemuiden en nog zoveel meer. Om je vingers bij af te likken.
Bijgewerkte herziene uitgave
Was mijn bucketlist, mijn wensenlijst om belangrijke muzikale locaties eens te bezoeken, al vrij lang. Nu kan ik er een groot aantal aan toevoegen. Om te zien waar de Nederlandse popgeschiedenis ontstond en zich daadwerkelijk heeft ontwikkeld. Thuis op de bank kan ik me terdege voorbereiden met de POPatlas op schoot. Op de kaart in het boek kan ik aanvinken waar ik ooit was en welke plekken ik nog eens langs zal kunnen gaan. Mijn woonplaats vind ik echter niet in de POPatlas, hoewel daar toch ook het een en ander heeft plaats gevonden. Waar Josh Haijer als projectleider van jongerencentrum Het Pakhuis inspiratie opdeed voor de meest eigenwijze en onafhankelijke muziekuitgeverij Top Hole Records.
Maar tjee, andermaal probeer ik Dietz op onvolledigheid te vangen. Mag ik niet doen; er verschijnt ongetwijfeld nog een tweede deel van deze POPatlas of een herziene bijgewerkte uitgave. De popgeschiedenis is niet geëindigd op 27 november 2025 bij het verschijnen van de atlas, namelijk. De tiid hâld gjin skoft, zoals de Friezen zeggen: tijd heeft vleugels en geen teugels. Dus zal er na verloop van tijd een toevoeging moeten komen, een appendix. Voor nu “met de verhalen, foto’s en kaarten in dit boek ga je vanzelf op safari langs plekken waar de muziekgeschiedenis tot leven komt”.
POPatlas. De 100 belangrijkste locaties in de Nederlandse popgeschiedenis. “Voor Catootje, met wie ik ooit naar de botermarkt ga”. Teksten Rens Dietz. Uitgeverij Noordboek – Van Gorcum, 2025.
* Op missers heb ik Rens Dietz niet kunnen betrappen, want hij deed gedegen onderzoek en heeft een standaardwerk afgeleverd. Een schoonheidsfout staat er echter wel in het Makkumer verhaal op pagina 214: “Andere Friese bands, zoals De Kast en Twarres, nemen de honneurs waar in Fries dialect en oogsten succes in het hele land.” Terwijl algemeen bekend mag zijn dat het Frysk de tweede officiële taal van Nederland is. Welja, een Friese lezer als ik struikelt daarover.
