KUNST-stukjes

Tag: Noordboek-Van Gorcum

  • Op safari langs plekken waar de popgeschiedenis tot leven komt

    Het kleine café aan de haven vind ik niet in het boek. En Anna Paulowna, Veenhuizen of Winterswijk zoek ik vergeefs tussen de bladzijden. Echter heeft Rens Dietz voor zijn POPatlas wel 100 belangrijke locaties in de Nederlandse popgeschiedenis bij elkaar gebracht. De belangrijkste, schrijft hij. En het zal zo zijn. Situeerde Pierre Kartner zijn café in Hoorn, hoewel dat niet zeker is – hij noemt het nergens in zijn lied. Het kan net zo goed Enkhuizen zijn of Bruinisse en ook Harlingen zal een klein café aan de haven hebben. Rob de Nijs kreeg destijds op de wijs van Guantanamera de schok van zijn leven in het Noord-Hollandse dorp Anna P. 

    Alias Berger situeert San Quentin in het gevangenisdorp van Drenthe, terwijl de H.A.L.V.U. Hoeliguns – ofwel Normaal en friends – stampend naar Winterswiek gaan. Maar dat zijn plekken aan de grenzen van het collectieve geheugen. Zoals het Abe Lenstrastadion in Heerenveen waar De Kast hun hit “In nije dei” live met publiek opnam. En de Albert Cuyp in Amsterdam waar het standbeeld van André Hazes staat. En wat te denken van De Razende Bol, een onbewoonde zandplaat bij Den Helder buitengaats waarover Astrid Nijgh zingt. Zij bracht tevens een ode aan Urk, geschreven door Lennaert Nijgh. “Wenden wij de steven bij de haven, / hoop dan en geloof: we keren weer / naar waar zij die achterbleven wachten / in ’t mooiste dorp van heel het IJsselmeer”.

    Tot de verbeelding sprekend

    De reeks muzikaal gerelateerde plekken en plaatsen is schier eindeloos. Gesproken over Schier. Van dat eiland is niets muzikaals bekend, hoewel de stilte en de natuur door de jaren heen een leger aan creatieve geesten trekt. Vlieland wordt wel genoemd met het Liesbeth Listpad en als festivaleiland, maar Hessels’ befaamde café De Groene Weide op Terschelling is niet genoemd. Maar niet langer de leemtes opgevuld, want het goudgele strand van Ameland en de beatschuur op Texel krijgen voldoende woorden toegemeten.

    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum

    Communicatiewetenschapper Dietz laat plekken links liggen, omdat rechts genoeg plaatsen te noemen zijn. Hij heeft andere meer tot de verbeelding sprekende plekken, steden en dorpen, verzameld en daarover wervend geschreven. De bekende locaties als Grolloo, Den Haag, Volendam en Fijnaart, maar tevens minder fameuze oorden als Poeldijk, Schiedam, Hillegom en Baambrugge. Vooral daar waar informatie uit het verleden moet worden opgehaald om het vermelden te verklaren, wordt het boek een interessante uitgave.

    Dat kleine café had wel een pagina in het boek verdient, vooral nu er onlangs een man bij ’t Schippershuis is doodgestoken. Muzikale moorden haalden wel het boek, waarvan de vergismoord in Rijswijk een monument kreeg. En natuurlijk is de racistische moord op Kerwin Duinmeijer door Frank Boeijen bezongen, maar deze krijgt wel plek in het boek maar niet op de kaart. Frank Boeijen krijgt daarentegen Nijmegen toegemeten, het Kronenburgerpark. Er zijn legio plekken in Nederland die relateren aan de muziekgeschiedenis. De manier waarop Dietz deze beschrijft maakt van de uitgave een doortimmerd naslagwerk. Het is een gids door het poplandschap van de lage landen. Niet enkel worden de plekken beschreven en de redenen genoemd waarom deze dus in de reeks passen, tevens krijgen de artiesten, ondernemers en plaatsen een korte biografie of beschrijving. 

    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum, Vrijthof, André Rieu
    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum, Nena, Harskamp

    Poproute en fietstocht

    Om reden dat er nog veel meer plekken dan de nader omschreven 100 zijn, somt Dietz tussen hoofdstukken door specifieke reeksen plaatsen op. Zoals een poproute door Amsterdam, door Rotterdam en één door Den Haag. Aan de hand van een plattegrond met de tien belangrijkste plekken daarop genummerd kan de lezer eens als toerist een bezoek brengen. Stap op de fiets en doorkruis op skik Oost-Drenthe. Bezoek populaire meerdaagse festivals, Dietz heeft ze opgezocht en aangeharkt. En dan zijn er naast andere nog tien opvallende Passion-locaties. Het is gewoon een boek dat niet mag ontbreken in de kast van de popliefhebber. Het zal een koffietafelboek zijn, want er valt genoeg over te praten en herinneringen uit op te halen. Zelfs memorabilia waarvan het bestaan nauwelijks bekend lijkt. Rens Dietz ontdoet deze van het nodige stof dat het heeft verzameld in de tijd.

    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum, Trump, Makkum

    Dockumer Lokaeltsje

    Alle honderd en extra genoemde plaatsen op de kaart zijn eigenlijk wel opvallend, maar Amels Scheepswerf in Makkum springt daar toch wel met kop en schouders bovenuit. Het is niet alleen actueel maar ook lachwekkend, zoals vele van de acties van de hoofdpersoon zijn. Waarom Makkum in de reeks is geplaatst wordt niet meteen duidelijk, maar ene Donald Trump schreef er wel muziekgeschiedenis. De opdracht die hij de werf gaf om een superboot te bouwen, was de aanleiding voor punkband It Dockumer Lokaeltsje er een aantal nummers in Fries dialect* aan vuil te maken. Vooral omdat Trump de werf koopt om vervolgens af te zien van de miljoenenorder – de werf is goedkoper dan het schip. Een muzikale rel over Trump, maar de president is zelf ook niet vies van opschudding getuige het feit dat hij meerdere songs ongevraagd misbruikt voor zijn campagne. Ach, en dat is maar een enkel voorbeeld waarbij Dietz dieper op de zaken ingaat. Het Lowlands van Biddinghuizen, The Beatles in Blokker, 99 Luftballons op legerplaats Harskamp, het Hilton van Herman Brood, het Vrijthof met André Rieu, Zoutelande door Bløf, het Dijkzigt ziekenhuis where the lady smiles, de duinen van de eenzame fietser, het tuinpad van mijn vader, de klokken van Arnemuiden en nog zoveel meer. Om je vingers bij af te likken.

    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum, Boudewijn de Groot
    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum, Liesbeth List

    Bijgewerkte herziene uitgave

    Was mijn bucketlist, mijn wensenlijst om belangrijke muzikale locaties eens te bezoeken, al vrij lang. Nu kan ik er een groot aantal aan toevoegen. Om te zien waar de Nederlandse popgeschiedenis ontstond en zich daadwerkelijk heeft ontwikkeld. Thuis op de bank kan ik me terdege voorbereiden met de POPatlas op schoot. Op de kaart in het boek kan ik aanvinken waar ik ooit was en welke plekken ik nog eens langs zal kunnen gaan. Mijn woonplaats vind ik echter niet in de POPatlas, hoewel daar toch ook het een en ander heeft plaats gevonden. Waar Josh Haijer als projectleider van jongerencentrum Het Pakhuis inspiratie opdeed voor de meest eigenwijze en onafhankelijke muziekuitgeverij Top Hole Records.

    Maar tjee, andermaal probeer ik Dietz op onvolledigheid te vangen. Mag ik niet doen; er verschijnt ongetwijfeld nog een tweede deel van deze POPatlas of een herziene bijgewerkte uitgave. De popgeschiedenis is niet geëindigd op 27 november 2025 bij het verschijnen van de atlas, namelijk. De tiid hâld gjin skoft, zoals de Friezen zeggen: tijd heeft vleugels en geen teugels. Dus zal er na verloop van tijd een toevoeging moeten komen, een appendix. Voor nu “met de verhalen, foto’s en kaarten in dit boek ga je vanzelf op safari langs plekken waar de muziekgeschiedenis tot leven komt”.

    POPatlas. De 100 belangrijkste locaties in de Nederlandse popgeschiedenis. “Voor Catootje, met wie ik ooit naar de botermarkt ga”. Teksten Rens Dietz. Uitgeverij Noordboek – Van Gorcum, 2025.

    * Op missers heb ik Rens Dietz niet kunnen betrappen, want hij deed gedegen onderzoek en heeft een standaardwerk afgeleverd. Een schoonheidsfout staat er echter wel in het Makkumer verhaal op pagina 214: “Andere Friese bands, zoals De Kast en Twarres, nemen de honneurs waar in Fries dialect en oogsten succes in het hele land.” Terwijl algemeen bekend mag zijn dat het Frysk de tweede officiële taal van Nederland is. Welja, een Friese lezer als ik struikelt daarover.

    Rens Dietz, POPatlas, Noordboek-van Gorcum

  • De maon mit de handen willen griepen

    Wanneer Drenthe het Siberië van Nederland was, zoals Rolf Mulder van horen zeggen stelt, bestaat dan de echte authentieke Drent eigenlijk wel. Al het gespuis en uitschot werd de grote stille heide op gestuurd met de opdracht red je kont maar. Later werden ze onder de hoede van generaal Van den Bosch afgezonderd van de wereld heropgevoed. Die mensen zullen zich als allochtonen gemengd en vermengd hebben met de autochtone Drent. Dus na het Siberië is Drenthe het Amerika van Nederland geworden. Het beloofde land voor de indianen, maar na Old Shatterhand en Winnetou hoor je daar niemand meer over. Heeft Dagobert Trump, badend in zijn geldpakhuis, de touwtjes in handen genomen. En waar is de oorspronkelijke Drent? Als de indianen teruggedrongen in het reservaat? Wie is de Drent? Voor antwoorden op die vragen en om mijn stelling te verifiëren kan ik mij het best richten tot de Drent bij uitstek, om niet te spreken van de Drent der Drenten, Rolf Mulder. In zijn boek “Drenten voor beginners” legt hij mij uit hoe om te gaan met dit eigenzinnige volk. Maar hoe dat zit met de oorsprong en de vermenging wordt mij door zijn uitgave niet duidelijk. Misschien dat ik daarvoor maar eens een persoonlijk onderhoud met hem moet hebben, als oprjochte Fries en egte Drent onder elkaar.

    Maar waar gaat het nu om. Weet ik na het lezen van het boek om te gaan met de Drent, mocht ik deze treffen tijdens een fiets- of wandeltocht over en langs de paden de uitgestrekte heidevelden en donkere bossen doorkruisend. Groet ik hem of haar vriendelijk en knoop ik een praatje aan, of laat ik hem of haar in het wild links liggen en rustig langs fietsen of gemoedelijk doorwandelen omdat ik mijn verlegenheid niet de baas kan. Of zal ik met Mulders tekst in gedachten op de Drent toestappen, hem of haar vriendelijk de hand schudden – want we zijn tenslotte Nederlanders onder elkaar. Mulder doet genoeg handreikingen om de Drent tegemoet te treden, dus dat wordt veel high fiven deze zomer.

    Hij onderbouwt zijn kennis van de eigen oorsprong met historische feiten. En zoals Mulder zichzelf al eerstens verantwoordt door te schrijven dat hij verhalen nog weleens aandikt blijft de waarheid in het midden. “Mysteries zijn op zich al lastig te verteren dingen, maar een mysterie waarbij ernstig getwijfeld wordt of het wel een mysterie is, is toch wel de moeder aller mysteries.” Rolf Mulder speculeert er op los en komt tot smeuïge theorieën, alles met de nodige humor en lichte ironie. Hij beschrijft veldslagen die hem door kronieken zijn overgeleverd, hoe Drenthe als landstreek en gebiedsterrein door de tijd heen in diverse bestuurlijke handen kwam, alsof de latere provincie niet heel best zelfstandig eigenwijs kon zijn.

    Zoals de Schepper het bedoeld heeft

    Drenten voor beginners. Maar wanneer ben je een beginner. Bezoek je regelmatig de provincie op zondagse tripjes door de natuur, op de fiets of in de auto of wandel je kilometers over het Ellertsveld. Zit je regelmatig op een terrasje in Rolde of Dwingeloo of Odoorn. Neem je een kijkje bij de wilde dieren in Emmen of bezoek je het gevangenismuseum in Veenhuizen. Dan ben je toerist, bezoeker en dagjesmens. Kijk je vanachter de autoruit naar mens en dier, flora en fauna, in het ‘wild’ als maak je een safari door grillige streken. Dan ben je geen beginner, dat vergt meer aandacht en beschouwing. Dat vereist een meer grondig onderzoek en dan is het boek van Rolf Mulder daarbij de ultieme handleiding. Hij keert het wezen van de Drent binnenstebuiten, fileert het karakter, maakt de inwoner van dat openbaar minder bekende landsdeel tot handzaam mens in de totale samenleving van Nederland.

    Drenthe is het domein van de stilte, daar waart rust over de velden als een dauwdeken in de schemering. Daar is men eerlijk en oprecht, maar zeker ook kort voor de kop. De Drent maakt weinig woorden vuil en slikt letters makkelijk in. Ze hebben aan een half woord genoeg. En niet alleen de mannen staan hun mannetje, ook de vrouwen weten er van wanten. Ze zijn toppers in het blokken van oeverloos gepraat en het stoppen van verbale diarree, schrijft Mulder. En hij kan het weten. De Drent is eigenlijk de Nederlander zoals deze had moeten zijn, zoals de Schepper het bedoeld heeft. De Drent heeft die opdracht goed in de oren geknoopt en ondanks de vermenging van buitenaf, van immers het gespuis dat daar werd ondergebracht, de oorsprong in de kern behouden.

    Stel, je wilt integreren

    En natuurlijk is Drenthe beroemd om de hunebedden, berucht om zijn blues en geliefd door de kalmte waarmee de schapen de velden begrazen. De TT-races zijn ook buiten de landsgrenzen een groots evenement, het doorbreekt voor een weekend de stilte. Wanneer de uitlaatgassen weer zijn verwaaid en de motoren vertrokken, keert de rust terug en is Drenthe weer van de Drenten. Mulder diept nog enkele andere kernmerken van de provincie op, die volgens hem karakteristiek zijn voor dit landsdeel dat als bijzonderheid op de kaart is gezet. Veenlijken komen voorbij, en wolven, de Drentsche patrijshond, volksgerichten en het stookhok, twee pagina’s vol bekende Drenten waarvan Lodewijk van Heiden aka Berend Botje het minst bekend is en daarom door de schrijver uit de schaduw in de zon wordt gezet. Aan de eigenaardigheden, die elk volk karakter geeft, voegt Mulder nog de Drentse keuken toe. Somt typische gerechten op als bonenbrij, kruudmoes, proemenkreuze, poffert en stip-in-‘t-gat onder andere. Voegt daaraan ook nog een recept van bruine bonen met spek toe, waarvoor Bartje zeker niet zal bidden. Zo is zijn boek over de Drenten niet alleen historisch interessant, maar ook nog smakelijk leesbaar. Tevens opstandig waar hij aan de volksaard onder meer een nieuw volkslied en een aangepaste vlag toedicht.

    Het meest fascinerend is het hoofdstuk “Stel, je wilt integreren…”. Na alle merkwaardigheden, typeringen en oorspronkelijkheid is deze slotscene een bovenste beste handleiding voor de beginner. Hoewel het echte sluitstuk de typische Drent uit de coulissen laat komen. “Drenten zijn tot in de botten egalitair. Iedereen is gelijk en zo werden en worden ze ook opgevoed. Ze hebben de pest aan rangen en standen, bemoeizucht van boven, hiërarchie en snakkerds en beterweters en iedereen die het domme lef heeft om de kop boven het maaiveld uit te steken. (…) Drenten willen baas op eigen erf zijn en gewoon hun eigen boontjes doppen en daar zijn ze ‘goed’ in.” Dus. “Gedraag je niet als ontwikkelingswerker, maar simpelweg als gast.” Zorg ervoor, is Mulders raad duur, dat je een welkome gast wordt. “En dat is goed mogelijk: de Drenten zijn een bijzonder gastvrij volkje.” Dit herkauw ik dan nog voor een moment nadat ik het boek heb dicht gedaan: “Aj onbespreuken wilt blieven moej niet geboren worden”. Een waarheid als een koe.

    DRENTEN voor beginners. Omgaan met een eigenzinnig volk. Rolf Mulder. Uitgeverij Noordboek-Van Gorcum, 2025.