“Rock’n’Roll in Friesland” is geen zwartboek van de muziek. Integendeel. Hoewel het kaft van de tegelformaat grote uitgave wel die kleur heeft, zwart. Dit zwart past bij het in de uitgave aangelichte genre in de muziek, dat wel, de schijnbaar duistere kant van een populaire stijl. In de volksmond het karikatuur van de losbandige en tegendraadse muzikant. Deze die de randen van het toelaatbare opzoekt. Het moet botsen en stoten. Een afzetten tegen een gevestigde orde. Maar niets is minder waar. Het is de buitenkant die door conservatief publiek is aangedikt. Publiek dat van een afstandje de blik afwendt en niets wil weten van deze muziekstroming die is opgekomen in een tijd dat alles anders had gemoeten. Ondertussen is het een klassieke vorm van de hedendaagse muziek. Doorstaat alle vooroordelen en tegenwerpingen.
Rock’n’roll geen nostalgie
Nergens op de vele bladzijden die het boek dik is vind ik dan ook maar iets terug van een verzameling negatieve voorbeelden, als zou de uitspraak die begint met ‘sex en drugs’ bevestigd worden. Er blijken nauwelijks romantische zijden aan de levensverhalen van de rockers die staan beschreven in het boek. Rock’n’roll schijnt geen romantiek te zijn, al is de rocker wel een gevoelig mens. De ruige bolster is de buitenkant, het beest op het podium. De blanke pit lees ik tussen de regels door, wanneer de interviewer dieper graaft in het zijn van die mens. Ook is rock’n’roll geen nostalgie, het is geen verleden maar heden. Wel kijken de rockers terug op hun leven. Maar zien niet om in weemoed, zijn trots op wat ze gedaan hebben en kijken vooruit op wat er nog kan. Een enkeling heeft wel spijt, omdat door de fanatieke levensstijl aan andere belangrijke zaken niet is toe gekomen.
Het is hard werken om aan een top te komen, de dalen zijn diep en liggen vol stenen. De top is eenzaam, de val in het dal pijnlijk. Maar rock’n’roll is een manier van leven. De scherpe kanten worden niet bot, de tijd erodeert het leven niet. Er is niets of weinig anders dan dat te doen, een zijn als muzikant, het is een opdracht. Een gave, een talent. Rock, dat is ofwel dat zijn de zwarte bloedcellen die rollen in de aderen. De muzikant leeft ervan, hij is het. Hij, want de rocker is vooral van het mannelijk geslacht. Pas tegen de eeuwwisseling wagen dames zich op dit hellend vlak.
Zoveel wordt mij wel duidelijk wanneer ik de gesprekken met de tweeënveertig Friese rockers lees. Het boek is een kroniek van deze dwarse stroming in de muziek. Ik noem het geen bijbel, daar in Friesland vooralsnog geen heiland is opgestaan die de rock tot religie heeft verheven. Maar bijna zou je het wel een heilig boek kunnen noemen waarin de canon van de Friese rock’n’roll wordt bezongen.
Geboren inspirator
“Rock’n’Roll in Friesland” vertelt dus tweeënveertig levensverhalen van evenzovele Friese rockers. Samensteller Robert Wielinga verhaalt in een inleiding tot de gesprekken over de aanleiding om dit boek te laten verschijnen. Zijn toevallige ontmoeting op een antiekmarkt in Leeuwarden met een oude rocker geeft de doorslag. Wielinga, met de fotocamera voortdurend in de aanslag steeds op zoek naar verrassende beelden, wil de ooit succesvolle muzikant maar al te graag portretteren. Daar slaat hij op aan, want al pratende over oude herinneringen en het leven in muzikale hoogtijdagen vraagt Wielinga zich af hoe het die andere rockers zal zijn vergaan. Hij wil weten waar ze nu staan, hoe het met ze gaat, waar kijken ze met trots op terug en waar hebben ze spijt van. Om dat te weten te komen gaat Wielinga niet zelf op pad, maar als gedreven organisator en geboren inspirator zet hij een groep specialisten aan het werk om vanuit hun vakgebied antwoorden te krijgen op zijn vragen. Het zijn namelijk niet de minste Friese journalisten, schrijvers en fotografen die hij voor zijn karretje weet te spannen.
Als samensteller en eindredacteur van het boek kiest Wielinga ervoor de rock’n’roll in Friesland tussen 1960 en 2000 een gezicht te geven, de lezer die jaren opnieuw te laten beleven. Want dat is het, een belevenis. De verhalen slepen je mee in die wereld. Al lezend waan ik me die fan in dat publiek, die hangt aan de lippen van deze ster waarvan ik alle ins en outs wil weten. Fanatiek knip ik de platen uit de muziekbladen en sla ze op in mijn plakboek. Jawel, ook ik deed dat toen. Vooral in de jaren 60 van de vorige eeuw, wanneer de rockers voor mij god zijn en de rock’n’roll een religie is. Toch wel. Op de knieën ging ik, danste los op de ruige muziek, in vervoering als luidruchtige meditatie. De verhalen in het boek laten die tijden herleven voor mij. Maar de goden blijken normale mensen te zijn. De religie een levensstijl. Buiten de muziek om echter is de levenswandel meestal verre van gewoon. Ook dat zijn is rock’n’roll. Het zit in het doen en laten, het weten en het geweten. De rocker is rock’n’roll. Hoewel het genre in de loop van de tijd onder druk van de commercie voor een breed publiek braver is geworden, blijft de rocker ruig en onaangepast in het diepst van zijn gedachten. Niet willens en wetens overigens. Het is een bewust onbewuste manier van leven. De rocker verliest in de loop van de tijd wel zijn haren maar niet zijn streken.
De bovenlaag rockers in Friesland worden in het boek ruimschoots aan het woord gelaten. De beau monde, want het zijn vooral de bekende namen die stem krijgen. De elite van dit wereldje. Zoals de gekozen interviewers niet de minste zijn, zijn de geselecteerde geïnterviewden dat zeker ook niet. Hoewel het dus in de eerste plaats om de muziek gaat, komen de geschiedenissen van de ondervraagden ruimschoots aan bod. De lezer komt veel te weten over die wereldlijke muziekstroming in deze provinciale omstreken. Maar dat is niet het enige facet, om met rode oortjes de avonturen op en achter de bühne te lezen. Zeker zo lezenswaardig is de weg die naar het podium leidt, de achtergrond van de mens die niet anders kan dan voor het voetlicht te treden met gitaar, keyboard of drumstel. Zijn of haar gevoelens en ervaringen bij en in het leven uit in liedjes die met luide stem ten gehore worden gebracht. De beschrijvingen van de muzikanten zijn zo levensecht weergegeven alsof ikzelf die vragensteller ben en de geïnterviewde mij het hele hebben en houden voorlegt.
Muzyk is as boerekoal
Door de verhalen klinkt voortdurend de zin en de wil om muziek te maken. Hoewel het leven weleens al dan niet noodgedwongen een andere wending neemt, komt men toch steeds weer terug op het actief bezig zijn met de muziek als kunstvorm. Muziek als één van de grootste liefdes in het leven. Het geeft vrijheid en ontspanning. Het is een fantastisch avontuur. Maar ook is het afzien, de berg is hoog en je bent niet zomaar aan de top als je daar al ooit jou vlag kunt planten. “Muzyk is as boerekoal”, laat gitarist/zanger Eric Ennema freelance tekstschrijver Nynke van der Zee weten terwijl fotograaf Maartje Roos hem karakteristiek portretteert, “der moat earst in pear jier froast oerhinne. Pas ast echt wat te fertellen hast, wurdt it ynteressant.”
Het boek is in vijf hoofdstukken verdeeld. Vier decennia en een apart deel voor de Friestalige rockers. Iedere tijdspanne van tien jaar wordt ingeleid door een historische kijk op die periode. Journalist en onder meer oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant Rimmer Mulder is in de geschiedenis gedoken van Friesland en van de wereld op dat moment. Het geeft een interessant beeld van welvaart en maatschappij, waarin de gesproken rockers tegen de stroom inzwommen of waartegen enkelen zich in en door de muziek verzetten. En daarna blijkt in de gesprekken dat rock’n’roll niet alleen ruig dwars en zwart leer is, maar ook wel de meer zachte kant van de muziek laat zien als in folk of de melancholische blues.
Na een serie besproken muzikanten, zij die boven het maaiveld uitsteken in de polder en het kale duin van Friesland – kwamen boven drijven op het Friese meer, is het woord aan de man die het mogelijk heeft gemaakt dat hun muziek niet op de zolderkamer of tussen de coulissen blijft hangen maar onder de mensen komt. Iedere periode heeft zo een eigen voorvechter die zich met hart en ziel inzet voor de goede muzikale zaak. De muzikant zelf komt aan deze randvoorwaarden niet toe, daarvoor zijn er de mogelijkmakers. Net als de beeldend kunstenaar een galerie nodig heeft om de kunst te verkopen. Zo heeft de muzikant producers, platenbazen, programmeurs en impresario’s nodig om de muziek aan de mens te brengen.
Niet elk muzikaal leven gaat echter over rozen. Die rozen blijken namelijk dan weer veelal vlijmscherpe dorens te hebben. Maar alle tegenslagen ten spijt wordt het bijltje er dan wel niet bij neer gegooid of de gitaar aan de wilgen gehangen, de handdoek in de ring geworpen. De rocker is een doorzetter. Ook al is er nauwelijks publiek voor zijn aaneengeregen noten. Het bloed kruipt nog altijd waar het niet gaan kan, de oude liefde vlamt op bij deze oude rockers wanneer de passie ter sprake komt. Algauw dus is na muzikale magere jaren het ware ambacht weer opgepakt en moddert men verder langs ’s heren wegen. Want vaak is niet het optreden heilig, maar is het samen spelen, improviseren en repeteren het hoogste goed. Ideeën uitproberen, nieuwe songs maken, stukken in de week zetten, dat is het spel zoals het gespeeld moet worden. Daar zit de kracht, de rest is bijzaak. Maar wel belangrijk, want de muziek moet gehoord worden. Het boek “Rock’n’Roll in Friesland” is daarbij, bij het gehoord worden, een onmisbare catalogus. Een uitgave die niet mag ontbreken in de boekenkast van de liefhebber.
Rock’n’Roll in Friesland, 1960-1999, levensverhalen van 42 Friese rockers. Samenstelling en eindredactie Robert Wielinga. Uitgeverij Louise in samenwerking met Tresoar, 2021.
