Tag: scheurkalender

Ik scheur voor jou het jaar / in kleine beetjes tijd

Door te bladeren in de scheurkalender 2024 van De Sprekende Ezels kijk ik vooruit in de tijd. Met het Vlaamse Creatief Schrijven kijk ik in de toekomst. Het principe van een scheurkalender is natuurlijk om de dag van vandaag te overdenken, niet al slinks even naar die van morgen en overmorgen te kijken. Maar voor deze beschouwing sla ik ieder blad om, grasduin ik door de dagen en neus ik in de maanden. In een paar dagen heb ik het hele jaar doorgenomen. Dat geeft een snelle blik in de almanak, een rappe kijk op wat de Ezels uit de vele inzendingen hebben samengesteld. Want legio dichters, schrijvers, plaatjesmakers en kunstenaars voornamelijk uit het Vlaamse taalgebied van België, een enkeling of meerdere van Nederlands sprekende bovenburen, wensen een plek op één van de vellen van de kalender. Het is een eer een jaar mee te mogen, vinden ze.

Uitgeschreven typografie

Nu al voor het vijfde jaar op rij brengt Creatief Schrijven te Antwerpen een dergelijke jaarkalender uit. Het voorgaande jaar mocht ik 2023 voortijdig bespreken, en nu buig ik me dus over 2024. Het flagrante verschil met de eerdere kalender is dat deze voorliggende volledig in kleur is gedrukt. Het maakt het kijkplezier afgetekend groter. Bedacht vormgever Jirka de Preter eerder voor iedere dag een verschillende uitgeschreven typografie, nu is er van elke datum een collage gemaakt en is het lettertype door de hele kalender hetzelfde gebleven. Het geeft het resultaat een meer professioneel kunstzinnig karakter. Het is niet langer ouwe-jongens-krentenbrood, maar er is duidelijk een sfeer van serieuze aandacht voor vormgeving en uitwerking gecreëerd.

8 februari: “ik scheur voor jou het jaar / in kleine beetjes tijd / in maanden / in seizoenen / in weken als je wilt / in dagen / zelfs in uren / al laat ik die niet zien / tijd heeft haar eigen ritme (…)” Iedere dag heeft een collage waarin de mens als persoon figureert. Veelal gedateerde zwartwitopnamen van figuren in actie. De tijd is er in terug gehaald. Herinneringen delen zich met heden en toekomst. Plaatjes uit boeken en tijdschriften geknipt. Over natuur, flora en fauna. Techniek, anatomie, wereldkaarten en stadsplattegronden. En nog zoveel meer wat en dat er op de aarde aan drukwerk te vinden is. Alles welk los en vast schijnt te zitten tussen verhalen en reportages gedrukt is uitgeknipt. Vervolgens in een centrifuge dooreen gemengd en passend bij elkaar geplakt tot stabiele uitdrukkingen. Hoewel de details niet lijken te kloppen wanneer de knipsels en snippers op de werktafel verspreid liggen. Het kan ook heel goed niet analoog bewerkt zijn, maar digitaal waarbij de schaar en het lijm met een muisklik knipt en plakt. Photoshop is in dit geval het atelier. Hoewel het een samenraapsel van stijlen schijnt, is de samenstelling van de collages consistent. Er gaat eenzelfde onbeschrijfelijke sfeer vanuit.

Moment terug in de tijd

22 maart: “Er is leven op een plek in ons heelal. / Dat is reeds miljoenen jaren het geval. / En je hoeft er vaak niet eens de deur voor uit. / Hoor je hoe fantastisch daar een merel fluit?“ Per dag voel ik me met de scheurkalender een moment terug in de tijd, terwijl ik op die tijd vooruit loop. De tel dat ik het velletje afscheur en een blik werp op de ingenieuze compositie van aan elkaar verschillende beelden. Enigszins surrealistische platen die het verdienen met een magneetje langer dan een dag aan de koelkastdeur te hangen. Eigenlijk zou ik al die plaatjes willen opprikken en om na een jaar een kleurig behang te hebben. Een zoekplaat waarvan mijn ogen niet loskomen. De televisie kan op 1 januari 2025 de deur uit. Dan vergaap ik me aan de diverse uitdrukkingen van De Preter in een kakafonie van gestileerde samenvoegingen. En wat een genot, het is schrikkeljaar dus een blad meer om te scheuren. Een dag meer om over een tekst stil voor me uit te filosoferen.

21 juli: “De bewoners van het rivierenland / weten nog de vloed van uur tot uur / en dagjesmensen aan de waterkant / zien een streepje op een oude muur.” De Ezels mogen met recht trots zijn op deze lustrumuitgave. De kalender is van waarde aan de muur, of gezet op de speciaal hiervoor ontworpen stander. Het is zonde om te scheuren, net als het jammer is een creatief opgemaakte verjaardagstaart aan te snijden. Maar de lust en de zin kan me niet weerhouden, ik scheur steevast elke dag voor het ontbijt. Om er de hele verdere dag van het gebodene te genieten, de gedachte te overdenken en het beeld op het netvlies te houden. Eenvoudige platen die meteen aanspreken, teksten die overwegend kort van stof zijn – genoeg oogproviand en voedsel voor het brein gedurende een enkele dag.

Elke dag voor het ontbijt

1 november: “Dag na dag levend intens / oefen ik de dood in / om eens zijnde stervende / de dood te beheersen / om dan dankbaar verder te leven / ergens / eeuwig en altijd / of toch niet?” Dit is dus de vijfde kalender waarmee de Ezels de wereld in balken. Al scheurend kan ik dit jaar 2024 door komen, doorleven. Met de gedichten kan ik de dagen aan. Ze zetten me aan het denken. Scheur ik des morgens een dag af dan kan ik de uren erna tot in de avond de woorden overdenken. Het laat me wel afdwalen van de sleur, maar houdt me altijd bij de les van het leven. Het afgelopen jaar bleek dat een steun toen de wereld steeds meer woelig en onberekenbaar bleek. Nu heb ik goede hoop de zekerheid te hebben andermaal te worden bijgestaan door de veelzeggende gedachten van De Sprekende Ezels.

Kalender is ook agenda

24 januari: “In alles ligt een gedicht: de streling / van een hand tegen de wang van een / de verloofde, de stoppels die je telt. / / In mij kiemt een gedicht. Het groeit / kamerplanttraag en bij voorkeur / in de vroege ochtend wanneer / / dromen nog door mijn lijf / zweven op zoek naar papier.” De Sprekende Ezels maken zich er in hun inleiding zorgen over of dat voorwoord wel wordt gelezen. Of dat deze oranje bladen zo ongezien de oud-papierbak ingaan. En ze breken zich het hoofd over of de kalender wel degelijk dagelijks gescheurd wordt. Dat het dus wel behoorlijk zoals het bedoeld is gebruikt wordt. Maar de Ezels maken er zo’n prachtig werk van dat het, zoals hierboven geschreven, ongepast lijkt het resultaat van deze noeste arbeid uit elkaar te trekken. De kalender is ook een agenda, want de diverse literaire activiteiten en maandelijkse edities staan erin gedagtekend. En wordt de gebruiker er per de dag van handeling daar nog eens extra opmerkzaam aan gemaakt. Ging eerder op ieder blad een mededeling mee over welk belangrijk figuur die dag zijn of haar verjaardag mocht vieren, nu is er op ieder vel een ruimte gelaten waar de gebruiker zelf een naam in kan schrijven. Zo is de scheurkalender naast dat het een agenda is tevens een verjaardagskalender.

Korte verhalen, volop poëzie

31 oktober: “gelukkig zijn er de vissers / die doen gewoon hun ding / ze vissen alle vissen op / die gisteren niemand ving” Allerlei onderwerpen passeren de revue, maar vooral zaken die het leven en de tijd aangaan. Daar waar een kalender goed in is. De tijd niet zomaar laten verstrijken, overdacht van iedere dag afscheid nemen. Elke dag is contemplatief waardig het te overdenken en later nog eens te gedenken. De Ezels maken herinneringen. Lange verhalen, soms wel over drie vellen uitgesmeerd. Korte verhalen die spitsvondig tot een slotzin komen. En nauwelijks meer dan tweeregelige vertellingen. Daarnaast volop poëzie. Puntdichten, light verse en zelden de klassieke eindrijm. Het is een hedendaags stoeien met woorden, waarbij het lijkt dat er minder aan compositie en realiteit wordt gedaan. Te vergelijken met de hedendaagse beeldende kunst, waarbij de inhoud belangrijker is dan de vorm. De gulden snede is verzilverd. 18 januari: “Contact verwatert en verstomt / Exact wat niemand wou / Maar als jij naar mijn uitvaart komt / Kom ik naar die van jou”.

De Sprekende Ezels. Scheurkalender 2024. Uitgave Creatief Schrijven Antwerpen, 2023.

6 January 2024
Alle tijd elke ochtend opnieuw voorgoed

Al bladerend door het jaar met de scheurkalender van de Sprekende Ezels krijg ik een papieren vooruitblik op 2023. Het is een voorbeschouwende kijk achter de schermen van wat nog komen gaat in de volgende dagen, weken en maanden. Maar zoals Creatief Schrijven Vlaanderen, waar de Ezels een onderdeel van is, mij het voorzegt zal het in het echte leven niet gaan. Denk ik. En eigenlijk zal ik helemaal niet meer blaadjes mogen omslaan dan dat ik mag afscheuren. Dus tot de dag van vandaag, want dat is bedoeling van een scheurkalender: iedere dag een blad laten vallen.

Daarom, wanneer schrijf ik een beschouwing over de scheurkalender 2023? Lezen, bekijken en beleven als een gedichtenbundel of kunstenaarsboek kan in deze volgens de kerngedachte niet. Dus schrijf ik het op voorhand, dat is in het voorgaande jaar 2022 – de kalender was al voor de kerst beschikbaar. Dan ben ik nu dus te laat. Of stel ik achteraf een tekst op, ergens januari 2024. Dan heb ik een stapel gedachten, ingevingen en waarheden om door te lezen. Iedere voorgaande dag kon ik me inleven en voorbereiden op een overzicht achteraf. Of zet ik me halverwege achter de schrijftafel, laten we zeggen tijdens de zonnewende in juni. Dan kan ik terugblikken en vooruitkijken. De balans opmaken en het jaar in evenwicht zetten. Dat kan.

Toch heb ik het mij in mijn hoofd gehaald om vandaag de Scheurkalender 2023, 365 keren Sprekende Ezels, te bespreken. In sneltreinvaart heb ik de afgelopen dagen de vierde editie van de kalender doorgenomen. Niet zo’n heidens karwei als dat de makers ervan hadden om het samen te stellen, voor de lezer, voor degene die iedere dag een overdenking wenst, voor de Belg, voor de Nederlander, voor mij. Want dat zal het geweest zijn om uit die grote berg inzendingen – iedere zichzelf respecterende dichter en beeldenaar wil met werk worden afgedrukt, en dat zijn er vele, wel twee kalenderbladen vol in kleine lettertjes bedrukt – uit die inhoud van de vele postzakken dus een lopende lijn te vinden een harmonieuze uitgave samen te stellen. Dat is gelukt en daarbij is de vormgeving, dus de eerste aanblik, van groot belang om de aandacht iedere morgen weer naar zich te trekken.

Iedere dag weer weten de Ezels voluit te spreken

Een scheurkalender geeft iedere dag weer een nieuw cadeau. Elke morgen is de bezitter van de gebonden stapel papieren benieuwd naar wat er nu weer komen gaat. Met ingehouden enthousiasme scheurt hij of zij een blaadje af, want wil hij of zij geen valse hoop hebben. Maar iedere dag weer zal hij of zij niet in zijn of haar verwachting worden beschaamd, want iedere dag weer weten de Ezels voluit te spreken, onverkort aan te spreken. De overdenking van de dag reflecteert in de spiegel al bij het poetsen van de tanden, aangezien dat blaadje er bij het krieken al afgescheurd moet zijn. Langer wachten geeft de kriebels, dus al voor het ontbijt is de gedachte of het beeld ingedaald en kan de ganse dag worden bepeinst en overwogen.

Het is een waaier aan ideeën, inspiraties en ingevingen die het jaar passeren. Een veelkleurig palet van woorden, waarheden en wijsheden uit alle hoeken van het Nederlands taalgebied. Maar een enkeling durft over de taalgrens een woordje mee te spreken. Voor elk wat wils om kort te zijn. Tussen de maanden door wordt de drijvende kracht die dit jaar bij leven niet mocht meemaken, Gerard van Menxel, herdacht met een tweetal op klein formaat gereproduceerde kunstwerken. Verder vormen de gulden snedes van Jan de Coninck en de abstract expressionistische afbeeldingen door Sébastien Conard het fundament waar het jaar op is gebouwd.

Ik lees experimentele poëzie en creatieve korte teksten. Ik bekijk de plaatjes tussendoor, cartoons, schilderijen, schetsen. Ik beleef de fantasie die als waarheid wordt gepresenteerd en zweef een moment van de dag boven mijn werkelijkheid. Een meditatie op het surrealisme die woorden in de realiteit kunnen brengen. Liefdevolle gedichten die vooral een ander mens, maar ook de wereld bezingen. Gedichten die mij op andere gedachten brengen, mijn kijk anders laten zien. Iedere nieuwe dag een fris besef, elke dag opnieuw. Een advies om een etmaal mee rond te lopen of een raad die al na lezing op de plaats valt. En soms bescheur ik me bij een humoristisch rijm of een ironische tekening.

Hoeveel boekdelen kan stilte spreken?

Er vallen wat blaadjes op en uit, maar het voert te ver daar hier uitvoerig op in te gaan. Om de diepere laag van de scheurkalender te ondergaan zal deze toch werkelijk aan de keukendeur gespijkerd moeten worden. Uw keuken. Bijvoorbeeld korte quotes als ‘hoeveel boekdelen kan stilte spreken?’ of ‘DOOD – waarom / zeg / je / niks?’. Korte overdenkingen: ‘Rouwen / is als trouwen / met het gemis / van wat niet meer is’ of ‘Wanneer sterren vallen / is het meestal omdat ze het firmament / even beu zijn.’ en lange beschouwingen die over meerdere dagen verlopen als is het een vervolgverhaal. De kalender verbergt legio verrassingen tussen de vellen die door het jaar heen voor het voetlicht komen.

Iedere datum heeft een afwijkende grafische vormgeving. Maar toen Jirka de Preter het beu was en geen originele gedachte meer had lees ik op een slecht moment ‘Zoek zelf maar op welke dag het is’. Maar ze herpakt zich snel weer en maakt van de sleur een grap: ‘het is blijkbaar 29 september en ik heb van horen zeggen dat dat ne vrijdag is’. Elke dag is ook een verjaardag van een voor mij meestal onbekend persoon, maar de kalender is van Vlaanderen en ik ben van Friesland – een hemelsbreed verschil. Op 7 november draait de kalender mij de rug toe, om 16 dagen later mij weer van aangezicht tot aangezicht aan te spreken. En, ik kan me vergissen, maar ik meen dubbelingen op te merken: een tekst die me zo bekend voorkomt dat ik deze eerder gelezen heb, vroeger in het jaar.

Om over na te denken, toch: ‘Waarom strijden over al dan niet / gedeelde normen en waarden? / Na de strijd immers delen we toch / dezelfde wormen en aarde…!’. Was meneer Poetin de Nederlandse taal maar machtig dan stuurde ik hem de mij per abuis door de Ezels gezonden extra scheurkalender toe. En tot slot, om voor nu mijn verhaal af te ronden, vond ik al op 1 februari van initiatiefnemer voor de Ezels Stijn Vranken: “Ik heb het einde verborgen en ben vergeten / waar. Dat leek me een prima begin. / Weinig goeds wordt beter van een einde. / Ook jij weet dat. We zijn niet onaangetast. / Intussen is het al vele jaren zoek, en dat / bevalt ons uitstekend. We hebben alle tijd / en alle tijd volstaat, elke ochtend opnieuw / wij, elke ochtend opnieuw voorgoed.”

365 keren Sprekende Ezels. Scheurkalender 2023. Uitgave Creatief Schrijven Vlaanderen, 2022.

12 January 2023