Een handzaam boekje. Op het formaat van een heuptas. Om mee te nemen op de fiets. Want het is dan wel weer iets te groot voor de binnenzak. Maar ik zal de gids dan ook bij me dragen in het voorjaar en de zomer, wanneer het fijn fietsweer is en ik volop kan genieten van Gods goede gaven. Deze gaven staan beschreven in dit handzame boekje. Een soort van handleiding bij een bezoek aan deze of gene kloostertuin in het noordoosten van Noord-Brabant. En als beschrijving voor een fietsroute langs die tuinen.
Besloten werelden
Het boekje “Een weelde aan groen” is dwars gedrukt en is geschreven als toeristische reisgids. Het opent poorten naar en tuinhekjes van besloten werelden. Een beste uitnodiging om van de roerige buitenwereld beschermde contemplatieve tuinen te bezoeken. Vier bijzondere maar onderling verschillende tuinen, ieder met een eigen karakter.In dit boekje van Berne Media, uitgeverij Abdij van Berne, worden een viertal kloostertuinen beschreven. Maar ook wordt de historie en het ontstaan van zowel de kloosters als de tuinen omschreven. De historische landschapstuin van de kruisheren in Sint Agatha, de Hof van Lof bij de franciscanen in Megen, de kruidentuin van de abdij Maria Refugie in Uden en de eeuwenoude groentetuin van klooster Emmaus in Velp bij Grave. Dan zijn er vier fietsroutes die in korte en lange ritten van, naar en langs de kloostertuinen leiden. Het boekje is rijk geïllustreerd met foto’s van de tuinen, planten en bloemen. Om het geheel compleet te maken zijn er luchtfoto’s en plattegronden van de tuinen afgedrukt. De plattegronden tonen een overzicht van de diverse beplanting.
Kloostertuinen hebben van oudsher diverse functies. In de eerste plaats was er de economische functie. Groenten, kruiden, bomen en bloemen droegen met hun opbrengst bij aan het levensonderhoud van de kloostergemeenschap. Maar ook een visvijver, kippenren en bijenkorven zorgden voor het dagelijks voedsel. Langzamerhand, naarmate de kloosters minder in trek kwamen voor permanente bewoning, is deze functie verdwenen. Een andere rol is de recreatie. Eerst voor de kloosterlingen om er te wandelen, te sporten en te bidden. Nu kan ik in de tuinen even mijn aardse bestaan vergeten en in betrekkelijke stilte genieten van sierbloemen en tuinaanleg. Dan is er nog de religieuze waarde, want de band tussen tuinen en religie is heel oud. “Het aardse paradijs wordt in de Bijbel niet voorgesteld als een villa of een paleis, maar als een tuin: de Hof van Eden.” Het zijn kleine paradijsjes, die tuinen bij de kloosters.
Tuin van de stilte
“De muur om een kloostertuin maakt het verschil tussen buiten en binnen, tussen de woelige wereld en een stukje grond dat daarvan is afgescheiden met het oog op bezinning”, lees ik in de gids. Dan is er nog een tuin met meer stilte, dit is de tuin – de pandhof in het hart van de kloostergebouwen. Een plek waar alleen de kloosterlingen toegang hebben, om vrij te zijn van de drukte van alledag, in een sfeer van intense rust en vrede. Vaak ook een laatste rustplaats voor overleden conventsleden. Een plek die verborgen is. Wordt wel besproken maar kan niet bezocht worden.
De behandelde tuinen bevinden zich buiten de kloostergebouwen, maar binnen het ommuurde grondgebied van de abdij. Ook een plaats van stilte en rust. Omdat stilte en rust de geest van het klooster is. Het is daar, als in een andere geestelijke wereld dan de menselijke buitenwereld. De aanleg en indeling van de tuinen ademt die sfeer. De plantsoorten, de vormgeving en de kleuren zijn vaak in relatie met Bijbelse verhalen en religieuze symboliek. Geschikt voor meditatieve wandelingen. De vermelde kloosters worden in drie gevallen nog bewoond door kloosterlingen. Niet meer in grote groepen zoals vroeger, want het kloosterleven is tegenwoordig niet meer zo in trek. Hoewel de getijdegebeden door de dag heen een heilzame werking hebben op eenieder die daarvoor openstaat. Het klooster is dan ook gewild bij mensen die in de drukke en haastige wereld momenten van rust en bezinning zoeken. Het boekje “Een weelde van groen” prijst het kloosterbezoek als zodanig niet aan, maar probeert met de onderbouwde, laagdrempelige en leesbare teksten wel de besloten werelden toegankelijk te maken.
Daartoe worden niet alleen de gebouwen en tuinen in het grote geheel, maar worden ook de planten, kruiden en bloemen tot in detail beschreven. Planten die in de religieuze traditie staan, zoals Lievevrouwebedstro, Judaspenning, Koningskaars en Passiebloem. In de Hof van Lof in Megen zijn thematische borders aangelegd. Daarop is de aanplant afgestemd. In de Mariazithoek staan onder meer de Maagdenpalm, Vrouwenmantel en Goudsbloem. Over waarom het Vergeet-mij-nietje die naam heeft bestaat een verhaal. Adam voelde zich eenzaam in het paradijs, zo gaat de vertelling, en vroeg God om een maatje. Eerst moest hij dan maar alle dieren een naam geven, daarna alle planten. Omdat dit er te veel waren voor één mens alleen maakte God Eva als maatje van Adam. Samen gaven ze alle planten een naam, maar sloegen er per ongeluk één over. Een klein blauw bloemetje: “Hé! Vergeet mij niet!”. Zo vertellen de schrijvers in de gids meer bijzondere achtergrondverhalen.
In de kruidentuin van Uden worden de diverse planten behandeld. Zo kom ik van alles te weten over pijnstillers als hennep en wolfskers, vingerhoedskruid voor hart en bloedvaten, het huid genezende boerenwormkruid en de geneeskrachtige wijnruit. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met praktische informatie als openingstijden en rondleidingen.
Ontdekkingsreis
En dan zijn er de vier fietsroutes langs de kloostertuinen. Het loont de moeite om de tijd te nemen voor deze routes omdat er onderweg veel te zien valt. In de kloostertuinen is de tijd in feite stil blijven staan. Dat trage tijdloze is de reden dat de streek op de fiets en niet in de auto wordt verkend. “Je ervaart de omgeving met al je zintuigen, stapt af en maakt een praatje, neemt een pauze en drinkt een bakske koffie…” De route volgt bestaande fietsknooppunten. De gids wijst nog naar hoogtepunten onderweg, die je anders misschien vrolijk voorbij zou fietsen en dus gaan missen. “Een weelde aan groen” is een compleet overzicht, een eye-opener, van een mooi stuk Nederland dat op detail voor de buitenwereld gesloten is. Het boekje opent deze verborgen tuinen met al de pracht die er achter de muren groeit en bloeit. Om een kalme rit te maken, zo contemplatief als het klooster eigen is. Een ontdekkingsreis door aangelegde natuur. Nederland is prachtig voor wie er op een rustige manier van wil genieten. Deze gids is daarvoor een uitstekende handreiking. Morgen stap ik op de trein en huur in Veghel een OV-fiets om, met het boekje in de binnenzak – dat past heb ik gemerkt, al dat beschreven moois zelf te ondergaan. Heb er zin in!
Gids “Een weelde aan groen”, Vier kloostertuinen in Noord-Brabant met fietsroutes. Uitgave Berne Media, 2021.
Geef een reactie