Eigenlijk kende ik hem alleen als sidekick, de rechterhand van Freek. De aangever, de voorzet gevend zodat de spits kan scoren, de lachers op de linkse hand. Maar dat blijkt te weinig eer voor Bram. In Neerlands Hoop ontpopt hij zich tot onlosmakelijk deel van het geheel. Na de breuk gaat hij dan zijn eigen weg. Blijkt een stille denker, een schuchtere filosoof. Zijn teksten hebben de kwinkslag niet nodig. Spitsvondig komt hij tot woorden die nu nog tot de verbeelding spreken, lang na zijn dood.
Ironie en sarcasme
En dan ligt daar nu het boek “Bram, de schilder” voor mij op tafel. Platenhoezen door hem geschilderd had ik al eens gezien, maar verder dan dat kwam mijn kennis van het werk van kunstenaar Bram Vermeulen niet. Want naast de bekendheid van muzikant, tekstschrijver, componist en volleybalspeler blijkt hij nog een begenadigd schilder geweest te zijn. Wat hij niet allemaal kon verwoorden, bezingen en verklanken daarvoor had hij een andere uitweg, het (ver)beelden op papier en paneel. Natuurlijk waren er die mooie teksten, beeldend en raak beschrijvend. In alles liet hij meer dan zijn gevoel spreken. Teksten als “ik heb een steen verlegd”, “dood ben ik pas als jij me bent vergeten” en “je bent nooit alleen als je samen met jezelf bent” ontroeren meest. In de afbeeldingen spreekt ook een grote mate van gevoel. Maar zijn basis van en bodem als cabaretier, humoristisch liedjesschrijver als wel muzikant vol ironie en sarcasme, verloochent hij niet. In de tijd van Hoop tegendraadse rijmen, later met zijn Toekomst kritische teksten en weer later solo meer contemplatief. Een serieuze Bram bloeit op, een donkere wolk met een gouden rand. In zijn teksten is hij broos, maar in de beelden meedogenloos. In zijn verbeelding komt de wereld grotesk naar voren, zo drukt hij het in inkt en verf uit en af.
Na ons de zondvloed
De kunst is met een glimlach, of beter met een schaterende grimlach. Een spiegel die ons wordt voorgehouden. De lulligheden van het mens-zijn tegen helder licht gehouden. Want wat beweegt ons, naast voetbal, het weer en ons eigen gelijk? Dat is door Bram met een grote dosis humor in beeld gebracht. Soms schurend tegen het ordinaire aan. Maar het is een feest om naar te kijken, letterlijk. De figuren vieren het leven, ondanks en dankzij alles met als motto “na ons de zondvloed”. Niets is bedekt of verhult, juist alles bespottelijk en uitvergroot neergezet. De figuratie is die van Jeroen Bosch in de kruisafname bijvoorbeeld, de tuin der lusten. Geen werkelijke mensen, maar op onderdelen cartoonesk. Ook het sarcasme van James Ensor en Max Beckmann is te lezen tussen de verfstreken door. Maar Bram Vermeulen heeft duidelijk een eigen signatuur.
Rollenspel
Het boek “Bram, de schilder” beslaat 15 jaar van zijn schilderkunst. Met als rode draad de schetsboeken waar Vermeulen zijn wereldbeeld in uittekende en opschreef. Want teksten blijven belangrijk. De schetsen zijn later uitgewerkt tot kleurige schilderijen. Vaak echter zegt de tekening eigenlijk al genoeg, geeft de schets voldoende beeld. De schildering geeft er dan wel meer spirit aan, maar is wat mij betreft veelal overbodig.
Series die uit de schetsboeken zijn getrokken, thema’s als getuigenis. Een mars van vrienden en gelijkgezinden die de zonzijde van het leven zien in hun ellendig bestaan. Bram draagt een boodschap uit in letterlijk fabelachtige vertellingen. Dieren krijgen menselijke trekken en de mensen gedragen zich als beesten. Eerst wel zelfportretten, een rollenspel waarin de schilder zelf de hoofdact is. Gaandeweg verdwijnt hij uit beeld en is het de wereld om hem heen, en vooral de mensen daarin, die voor het voetlicht komen. Een parade van lijven met uitvergrote zintuigen die in een voortdurende orgie het getob van alledag proberen te verbrassen. Dat is het beeld dat uit en door het boek blijft hangen. De verbeelding van het leven in een spotprent, een beeldverhaal bij de liedteksten en puntige gedichten die dit ondermaanse raak beschrijven. Bram Vermeulen heeft ons stof tot nadenken nagelaten, een erfenis om ons te spiegelen.
“Bram, de schilder – 15 jaar schilderkunst”, samenstelling Peter Bax. Uitgever St. Mecenas SWF onder auspiciën van Erven Bram Vermeulen. Maart 2020. Deze uitvoering genummerd met zeefdruk.
Geef een reactie