Djurre Duursma. De naam zei me weinig. Ik kwam deze tegen in de verzameling van Museum Belvédère. Een schilderij van zijn hand werd in 2016 door kunstenaar Eric de Nie geschonken aan de Ottema Kingma Stichting, ten tijde dat ik aan het museum verbonden was als collectiebeheerder. Deze stichting verwerft onder meer objecten en verzamelingen die van belang zijn voor de openbare collecties van Friesland. Het expressieve portret is in een abstraherende stijl geschilderd rond 1912. Het is in langdurig bruikleen gegeven aan Belvédère. Het valt wat mij betreft enigszins uit de toon in de reeksen die het museum bezit en doorgaans toont. Het heeft een andere signatuur dan de werken waar Belvédère om bekend staat: wind, water, wad, het Friese landschap. Maar past wel in de rij van schilders die door schade en schande, met vallen en opstaan op eigen kracht hun weg zoeken en vinden in de kunst.
Djurre Pieter Duursma. Aan de tekenacademie in Antwerpen doet de geboren Hagenees tekenkundige mogelijkheden en technieken op, maar als schilder wil hij zichzelf ontwikkelen. De academie legt de basis voor een eigen beeldtaal, stijl, invulling en interpretatie. Door zelfstudie leert hij mengen en opbrengen van verf, belichten en het werken vanuit de eigen emotie. Ook is hij autodidact in grafische technieken, batikken en het maken van glas in lood. Duursma onderneemt per boot, trein en te voet reizen door heel Europa en Noord-Afrika, in de diverse landen doet hij ervaring en inspiratie op. Zijn stijl ontwikkelt zich in de loop van de tijd onder invloed van de tijdgeest en het contact met kunstenaars.
Eerst werkt Duursma nog in een traditioneel impressionistische stijl en schildert realistische landschappen. Maar algauw raakt hij gecharmeerd van een modernistische aanpak. Hij verzet de bakens naar een expressionistische stijl en creëert in zijn schilderijen een optische spanning, hij laat in zijn vertaling op doek merken wat een landschap bij hem oproept. Verschillende vernieuwende bewegingen binnen het impressionisme klinken eerst nog door in zijn werk, zoals luminisme, divisionisme en fauvisme. Met felle, contrasterende, grote kleurvlakken zonder dieptewerking schildert hij zichzelf daarna een eigen stijl.
Bewust abstract werken
Op tentoonstellingen waar zijn werken worden getoond komen lovende recensies. Duursma heeft dan ook, hoewel modern van vorm en aard, een emotionele beleving van de omgeving bij het gebruik van felle naast ingetogen kleuren. Djurre geeft zijn composities dan geen titels meer mee, maar een nummer zodat een recensent schrijft te moeten raden naar de betekenis, maar “vindt het in elk geval krachtig van lijn en stijl, werk van iemand die echt wat kan”. Duursma wil bewust abstract werken en werpt zich vol overgave op kleurgebruik en lijnenspel.
Erich Wichman leert hem kennen en Theo van Doesburg waardeert het vernieuwingsproces dat Duursma doormaakt. Ze zien dat hij op een geestelijke, subjectieve manier bezig durft te zijn met kleur en lijn. Volgens Van Doesburg is er sprake van kunst wanneer het zintuiglijke waarnemen heeft afgedaan en de natuur zelfs vervormd wordt weergegeven. Djurre Duursma past in dat plaatje met zijn weergeven van een innerlijke realiteit en schoonheid. Beide spraakmakende modernisten, Wichman en Van Doesburg, zijn onder de indruk van de ideeën van de Russisch-Franse kunstschilder Wassily Kandinsky: de evolutie van de kunst van figuratief naar abstract. Duursma verdiept zich ook in dit werk en laat in zijn geabstraheerde en titelloze werken zien daardoor geraakt te zijn.Later krijgt Duursma door zijn werk erkenning van andere gelijkgestemde kunstenaars als Leo Gestel en Adriaan Lubbers. Duursma heeft op diverse plekken een atelier, vooral met andere schilders werkt hij samen onder één dak. Hij kan met hen overleggen, maar laat zich nauwelijks van zijn eigen handschrift afleiden. Wel vindt hij inspiratie in gedachten en heersende stromingen, maar zoekt toch een persoonlijke stijl onder de rook van het modernisme.
Vergeten geraakt
Of de inbraak en de brandstichting in de schaapskooi, waar Duursma met anderen een atelier heeft, de reden is geweest dat hij stopt met schilderen en etsen is niet duidelijk. Maar wel gaan alle daar aanwezige kunstwerken in rook op. Door oorlogsgeweld in 1944 gaat zijn atelier in Oosterbeek met veel werk en zijn glazeniersinstallatie verloren. Want na 1920 heeft de schilder zich toegelegd op het beschilderen en branden van glas, en het maken van glas in lood ramen. De manier waarop Duursma het lood gebruikt doet denken aan zijn geabstraheerde schilderijen. Hij tekent met lood, de lijnen vormen niet alleen de begrenzing van gekleurde stukken glas maar geven ook structuur aan de voorstelling. Daarnaast beoefent hij kunstnijverheid, ontwerpt en maakt meubels, voorziet stoffen van applicaties. Van modernistisch schilder is hij handwerksman geworden. Hij exposeert niet meer en trekt zich terug in zijn atelier, treedt alleen nog naar buiten voor opdrachten.
De naam Djurre P. Duursma raakt vergeten. Bij zijn overlijden in 1965 besteden diverse kranten aandacht aan hem in een kort artikel. Zijn werk wordt daarna ook nog wel getoond in tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Hoewel er niet veel stukken uit zijn oeuvre bewaard zijn gebleven door brand en oorlogsgeweld, hebben de samenstellers van de uitgave “Djurre P. Duursma, modernist op de Veluwe, 1916-1920” er toch de nodige voor de man representatieve schilderijen weten te traceren. Om de relatief onbekende kunstenaar uit de dreigende vergetelheid te halen en te laten kennen als exponent van de modernisering van de schilderkunst tussen 1910 en 1920 heeft Harry Tijssen, onderzoeker en coördinator documentatiecentrum Noord-Veluws Museum, het informatieve boekje geschreven. Het loopt vluchtig maar gedegen door de 10 jaar dat Duursma heeft geschilderd heen en werpt daarna nog de blik op de glaskunst van Duursma. Vooral de geabstraheerde werken in het boek tonen de positieve schilderkunst van Djurre P. Duursma. Een vernieuwend en veelzijdig kunstenaar.
Djurre P. Duursma, modernist op de Veluwe, 1916-1920. Auteur Harry Tijssen. Uitgave Van Spijk Art Books, 2022.
Leave a Reply