Een volière vol zebravinken, een stel kuifparkieten, een bourkeparkiet en een enkele grasparkiet die is komen aanvliegen dus asiel zocht. Daarnaast een groot vogelhuis met kooi waarin een zwerm agaporniden, ook wel lovebirds genoemd. Omdat ze sociale trekjes, als genegenheid, hebben. Maar dat is een menselijke interpretatie. Want die dwergpapegaaien zijn helemaal niet zo liefhebbend, ze kunnen soortgenoten tot bloedens toe treiteren en andere vogels worden koelbloedig vermoord.
In mijn tuin zit ik regelmatig voor de kooien te kijken om de gedragingen van deze vogels in gevangenschap te beschouwen. Sneu en zielig, dat ze niet verder kunnen vliegen dan twee meter? Daar is iets van te zeggen, maar ze weten niet beter – zijn achter gaas geboren. Ze zullen buiten de kooi maar nauwelijks kunnen overleven.
Binnen heb ik nog een witte valkparkiet in een kooi, Flip geheten. Die heeft een naam, is minder onpersoonlijk dan de vogels buiten in de kooien. Hij wil niet anders, dan achter tralies de huiskamer inkijken. Heeft in de volière gezeten, maar had dezelfde gedragingen als binnen het geval was. Kwam niet verder dan zijn zitstok. En ik moest hem ’s avonds in het nachthok zetten en ’s morgens vangen om weer in de vliegkooi te plaatsen. Flip kon zelf het uitvlieggat niet vinden. In een kooi overleven met beperkte ruimte bevalt hem beter, zo schijnt. Hij heeft op zijn manier contact met ons. Waakt beter dan de hond dat doet.
Maar goed, die zebravinken. Hun acteren houd ik na het lezen van de uitgave “Vogels en de liefde” van Elvira Werkman nauwlettend in de gaten. Meermalen beschrijft zij onderzoeken in populaties van deze kleine vrolijke vogelsoort. Uit dat boekje, met illustraties van Stef den Ridder, blijkt dat niets dierlijks ons mensen vreemd is. Of draai het om: dieren zijn net mensen.
Mensen zijn net dieren
Wij denken op de hoogste trede van de ladder in het dierenrijk te staan als mens. Maar de meeste aspecten en karaktertrekken zien we terug op lagere treden en bij meerdere diersoorten. Alleen ons brein is een tikje uitgebreider en wij zouden een sterker ontwikkelde vindingrijkheid hebben. Wij zijn uitvinders, denkers, filosofen. Maar op het vlak van sociale verhoudingen, de emotie, verschillen we maar amper weinig met het dierenrijk. En zijn mensen net dieren.
Elvira Werkman schreef een meeslepend boekje vol wetenschappelijke waarnemingen bij vogels. Een diersoort die nogal wat treden lager staat dan ons mensen, denken wij. Maar ze vliegen hoger dan de luchtfietsers, blijkt. Het draait in het leesbare geschrift om de liefde bij deze hoogvliegers. Maar die emotie valt nu juist weer minder te ontdekken bij de gevederde vrienden. Althans de onderzoekers hebben het nog niet kunnen vinden. Aan de gedragingen kunnen we menselijke trekken hangen, maar ook na gedegen onderzoek is daarin weinig duidelijk nog.
Vluchtige relaties
Daarom schrijft Werkman meer over de toenadering van het andere geslacht en het voorspel op de daad. Hoe benaderen de elkaar en hebben ze voorkeur. Is het liefde op het eerste gezicht en is een relatie voor het leven. Elvira Werkman geeft antwoorden. Elke vogel heeft een eigen karakter en dus ook een wijze van toenadering zoeken. De voortplanting is niet slechts een noodzakelijk goed, maar wordt zeker ook bedreven uit wat wij noemen liefde. Vogels hebben nieuwsgierige manieren om bij elkaar in een goed blaadje te komen. Liefde kan een leven lang duren, maar er zijn ook vluchtige relaties. En overspel, maar niet met lustige gevoelens maar om de soort sterk te maken en overlevingskansen te geven.
Werkman bespreekt meerdere soorten vogels. Zo vliegen de heggenmus, de merel, de steenuil, ganzen, zwanen, eenden, ijsvogels en de ooievaar voorbij. De balts van de korhoen en de kraanvogel. De zilverreiger en de pimpelmees trekken hun beste veren aan en zingen een mooi lied. Alles is gericht op verleiden. De mannen die vechten tot de dood erop volgt, want de puntige ooievaarssnavel dwars door je hart dat vertel je niet na. Werkman beschrijft een keur aan gedragingen in haar boek. Haalt daarbij onderzoeken van vogelaars, ornithologen en biologen aan. Want ze is niet over één nacht ijs gegaan, getuige haar literatuurlijst. Ze laat een merelman aan het woord, de steenuilenman en de tureluuronderzoeker vertellen hun bevindingen.
Vogels zijn net mensen
Vogels zijn net mensen. Er komen homohuwelijken voorbij en adoptieouders. Er is veelwijverij en er zijn harems. Monogamie en polygamie. Vaders die vrouw en kinderen in de steek laten, het doen met de buren en echtscheidingen veroorzaken. Echter “we kunnen het gedrag bestuderen, maar wat er zich daadwerkelijk in het hart van een vogel roert, dat is iets waarnaar we slechts kunnen gissen”.
Meermalen komen de zebravinken voorbij, omdat deze kleine vogels hun gedragingen maar al te graag laten onderzoeken. Ik ben fan. En met Jac.P. Thijsse stem ik in: “Wij mogen wel zeggen dat wij een groot deel van de vreugde van ons bestaan te danken hebben aan de vogels en indien wij hen moesten missen, dan zouden de zee en de bosschen, de avondschemering en de morgenstond, de wisseling der jaargetijden ons lang niet zoo schoon toeschijnen als thans.”
Boek “Vogels en de liefde”. Tekst Elvira Werkman, tekeningen Stef den Ridder. KNNV Uitgeverij, 3e druk 2019.
Geef een reactie