De lijn, dat is een bijzonder geval, in de kunst. Het element is zowel abstract, figuratief als wel realiteit. Het heeft een zelfstandige waarde. Door een enkele lijn te trekken ontstaat ruimte en perspectief in het platte vlak. De kunstenaar heeft de lijn nodig om te kunnen scheppen. De mens heeft de lijn nodig om zich uit te drukken. Want de vorm wordt altijd begrenst door de lijn. Het kader is de lijn, de lijn is het kader. De lijn is streep, kras, groef en plooi. De lijn is grens, rand en omtrek. Om een ruimte in te delen, om een ruimte handzaam en hanteerbaar te maken. De lijn is na de punt de meest fundamentele uitdrukking, een grondbegrip: namelijk een reeks punten aan elkaar op een rechte rij, een continue aaneenschakeling. Daarop kan de vorm zich vormen, complementair aan de materie. Word die vorm weggelaten, het vlak uitgevlakt, dan blijft de uiterste punt van het abstracte zijn over. Maar toch blijft het realiteit, omdat het platte vlak er door in de derde dimensie komt. “Een rechte lijn is de kortste verbinding tussen twee punten en ontstaat uit het zich voortbewegen van een punt.”
Over de lijn
Stichting Grafein initieerde hierover een masterclass. De abstracte lijn als uitgangspunt voor zes hedendaagse kunstenaars. Aan de hand van een essay dat kunstenaar Ad Dekkers in 1971 schrijft, “Over de lijn”. Hij brengt in deze tekst zijn onderzoek naar de aard en functie van de abstracte lijn onder woorden. De kunstenaar brengt de lijn tot de meest elementaire vorm terug, daar waar dit element als begrip voor bedoeld is. Meer is namelijk niet nodig om een expressie uit te drukken, filosofeert hij.
Zes kunstenaars zijn vervolgens gaan nadenken en experimenteren met deze wetenschap. Maar waar Dekkers het vlak wegcijfert en enkel de lijn laat staan, kijken deze kunstenaars om en bezien het vlak vanuit de lijn. Zo zijn ze tot diverse uitdrukkingen gekomen en hebben naar mijn mening meer interessante composities gemaakt als het werk van waaruit ze zijn gestart. Voor hen was het een nulpunt. Want natuurlijk is Dekkers een voorloper gebleken in het denken over abstractie tot het minimalisme toe. Over zijn ideeën is het goed discussiëren over hoe het nu, na 50 jaar, nog in de kunst zal mogen werken.
Nieuwe wegen ontdekt
De lijn is een noodzakelijk goed om je als kunstenaar te kunnen uiten. Het zet en vormt zich automatisch en intuïtief wanneer het potlood het papier of de kwast het doek raakt. De lijn voltrekt zich om een figuratie te maken, abstract dan wel in een realistische stroming. Het is interessant hoe de zes kunstenaars aan het werk zijn gegaan met het gegeven lijn. In ieders eigen metier zijn er resultaten behaald, maar ook zijn er nieuwe wegen ontdekt en ingeslagen.
De masterclass is voor de kunstenaars en de organisatie een succes geworden. Echter de pandemie heeft roet in het smakelijke eten gegooid. Het was de bedoeling, eind 2019, om tentoonstellingen over de lijn te houden met de uitgave ‘de lijn waaiert uit’ als catalogus. Het boek is nu in gepaste vorm de weerslag van het project geworden. Een naslagwerk met in elk geval de complete tekst van Ad Dekkers. Daarnaast het raamwerk als een gedetailleerd verslag van aanleiding via uitwerking en excursies tot de zevendaagse masterclass waarin Dekkers als de postume meester acteert.
Abstracte partituur
De kunstenaars verantwoorden zich over hun interpretatie in beeld van genoemde tekst, een zeer verhelderend deel van de uitgave. Volgens filosoof Katja Rodenburg is spreken over kunst, woorden vormen naar aanleiding van de kunst, noodzakelijk om het proces aan de gang te houden. Zonder denken is er geen maken, vindt ze, en komt de kunst tot stilstand. “De tekst van Ad Dekkers is naast een beschrijving van zijn experiment rond het gedrag van de lijn ook de weergave van zijn bewustwording.” Christel Andrik, als adviseur verbonden aan Stichting Grafein, geeft een inleiding op het werk van de kunstenaars die uitwaaierden van abstract en universeel naar aandacht voor de afwijking. Blijft de ene kunstenaar dicht bij het abstracte en non-figuratieve, de ander benadert juist het associatieve aspect. Zo is een spectrum ontstaan aan mogelijkheden met de lijn als uitgangspunt: de lijn waaiert uit. Interessant om de diverse benaderingen te lezen en de resultaten in beeld te zien. Het geeft nieuwe invalshoeken en opent doorzichten. Een ieder heeft op de eigen manier de lijnfilosofie laten doorwerken in techniek en stijl. De lijn neemt vele verschillende vormen aan. De lijn als afwezige vorm om vlakken te verbinden. De lijn om de realiteit waar te nemen, te begrijpen en te creëren. De lijn als toevallige codetaal of abstracte partituur. De lijn om volume en vorm weer te geven, waarbij de schaduw niet meer een onderdanig karakter heeft. De lijn van punt tot punt om cirkels en structuren te vormen. De lijn wordt in blinddruk tot holle ruimte, het balanceert en beweegt zich op het scherpst van het minimale zijn. Aldus is de eendimensionale lijn tot driedimensionaal vlak geworden. Uitgewaaierd in de kunst, verspreid in de beeldtaal.
Het boekje haalt dan nog verkorte levensbeschrijvingen van de zes kunstenaars en de drie schrijvers aan. Er is een uitleg over technieken en termen, een literatuurlijst en geraadpleegde websites. Al met al een complete weerslag van een bijzonder project. Een must-have geïllustreerd met veel sprekende foto’s, want hoewel kunst woorden nodig heeft – heeft tekst beelden nodig om te boeien. “Ad Dekkers initieerde met zijn queeste naar een lijn van puur abstracte aard een veelheid aan tendenzen en belevingen. De lijn van Dekkers werd een startpunt voor nieuwe verhalen.” Waarvan akte.
Publicatie “de lijn waaiert uit”. Weerslag masterclass Ad Dekkers – het proces van het maken. Kunstenaars Rogier Arents, Marco Arwert, Jadranka Njegovan, Leonie van Santvoort, Véronique Driedonks en Monique Kwist op zoek naar de perfecte lijn. Uitgave Stichting Grafein, 2021.
Geef een reactie