Het is geen graphic novel, rubriceert Sytse van der Zee zijn boek “John’s Wood house”. Geen literair stripboek? Maar dat is het natuurlijk eigenlijk wel, hoewel het karakter van het stripverhaal in de uitgave niet ontdekt wordt. Ik zie geen getekende plaatjes die achtereenvolgende scènes in het verhaal verbeelden. En waarbij de figuren in het verhaal communiceren in spreekballonnen. Of waar ik de tekst van het verhaal onder het plaatje vind, waarbij de tekening dan het verhaal illustreert. In “John’s Wood house” lijken zowel de grafische- als ook de verhalende kwaliteiten samen te komen. Maar er vallen gaten in tekst en beeld. Leegtes die ik als lezer zelf moet invullen wil het een doorlopend verhaal zijn en blijven.
Tinten van de schemering
De maker noemt het een picture novel, literaire fictie. Een beeldroman cq prentenboek voor volwassenen. In zijn versie vind ik tekeningen met cartooneske figuren. Personen die figureren in een gestileerd decor. In de vlakmatig opgezette achtergrond bouwt de arcering en de simpele tekenstijl de sfeer op. De figuren tekenen zich daar kleurloos en karakteristiek in af. De tekeningen bezitten alle gradaties tussen wit en zwart. Elke tint van de schemering. Want het is een schemerig verhaal, zich afspelend als een film noir in vooral een zijzaaltje van de bioscoop. De lezer dan wel kijker vult zelf de kleuren in, geeft in gedachten kleur aan de surrealistische beelden. Zo gezegd lijken het interactieve platen, echter de kunstenaar heeft en houdt de leiding. Hij zet mij op dit pad dat hij als spoor voor ogen heeft. Tegen zijn werkelijkheid zet ik mijn tinten van emotie.
Aan de hand van een schrijfwisseling tussen hoofdpersonen en bijfiguren in beelden, brieven, tekstberichten, ansichtkaarten en daarbij flarden van dialogen uitgeschreven, volg ik de uitgesponnen absurde ontwikkelingen. Ook zijn er enkele verhalende scènes die alleen uit beelden bestaan en een beroep doen op mijn inbeeldingsvermogen. Want die tekeningen illustreren niet de tekst, leggen het verhaal niet zichtbaar uit. Maar pakken het verhaal in beelden op waar de woorden stil vallen. De schrijver kan zich verplaatsen in ieder personage, het zijn alle ik-figuren. Toch lees ik ze als personages in de tweede of zelfs derde persoon. Van der Zee laat de spelers zijn bedachte voorstelling van zaken verwoorden. Dat spel leunt tegen waarheid. Hoewel het niet echt is, kan het zo geweest zijn.
Spijt komt na de val
“John’s Wood house” gaat over abandonneren en hunkeren. Achterlaten wat was en kijken over de grens van de dood. Willen terugzien wat er gebeurt wanneer je er niet meer bent. Niet aanwezig, verdwenen. Wie zou niet even dood willen zijn, kijken wat dat is en beschouwen wat er van jou rol op aarde overblijft. Het onvervulde verlangen, het onherstelbare verleden. Gedane zaken nemen namelijk geen keer. Spijt komt na de val. ‘Het verlangen naar hetgeen je nooit zult weten’ lees ik op de achterkant van het boek. Dat knaagt, dat schuurt, daar wil je iets mee. De hoofdpersoon doet daar iets mee. Hij zet met zijn schijnbaar rigoureuze beslissing uit het zicht te gaan een ondraaglijke spanning tussen de betrokkenen die achterblijven. Figuren worden daarbij tegen elkaar uitgespeeld, willens en wetens. Mensen leren elkaar kennen. Positief gezien en negatief gedacht. Er wordt een natuurlijk proces beschreven. Een herkenbaar verloop getekend. Het is als de werkelijke wereld. Een parabel om een moreel idee uit te leggen en aan de kaak te stellen.
Het zijn gewone doordeweekse mensen de figuren waar Van der Zee mee voor het licht komt. Maar er is wel een steekje aan ze los. Er zit een rafelrand aan dat leven. En daardoor maakt de kat die zich in het nauw voelt rare sprongen. Want beslissingen en gebeurtenissen zijn onomkeerbaar. Hoofdpersoon John Wood heeft spijt, voelt dat hij heeft gefaald als vader wanneer hij met zijn verleden wordt geconfronteerd. Verloren zonen verschijnen, die zullen de nalatenschap delen met de dochter die tot dan dacht enig kind te zijn. De mannen krijgen een fors part uit het herschreven testament, de dochter is uiteraard not amused. Welk tafereel er zich dan ontwikkelt valt te raden. Geld speelt een belangrijke rol in familieruzies over erfenissen. Voordat het zover is verdwijnt John van het toneel om tussen de coulissen en achter de schermen te beschouwen wat er met zijn nalatenschap gebeurd. Door een bevriende notaris wordt hij dood verklaard, zodat het testament in werking kan treden.
Een dramatische filmprent
Dat is de rode draad in het boek, de nalatenschap van iemand die op papier verdwijnt maar in realiteit op afstand de dingen aanziet. Is het een proef op de som. Wil John weten hoe zijn nabestaanden elkaar de tent uitvechten om de erfenis. En of zijn houtzagerij, dat door zijn toedoen fabriek voor houten keukengerei werd, veilig gesteld zal worden. Hij wil er kennis van hebben zonder er deelgenoot aan te zijn. Het is een herkenbaar verhaal, dat evengoed een dramatische filmprent kan zijn. Zo heeft Van der Zee als het ware een storyboard samen gesteld. De gebeurtenissen beschreven. En dat wat niet met zoveel worden kon of wil worden uitgelegd in platen verbeeld.
De brieven en tekstberichten gaan over en weer. Er wordt eens een dagboekaantekening gemaakt of een prentbriefkaart verstuurd. Deze teksten geven de gevoelens van de spelers weer. Duiden de handelingen die daaruit voortvloeien, de daden. De verwondering, de teleurstelling, boosheid om een gemiste kans, vreugde bij een nieuw familielid. Het blijken net mensen de figuren die omschreven en getekend zijn door Sytse van der Zee. En het verhaal lijkt een realistisch drama, ware het niet dat de hoofdpersoon zich dood laat verklaren terwijl hij springlevend is. Zo wil hij het leven dwingen een andere wending te nemen om er later op terug te komen. Er raken mensen vermist, er zijn seksuele relaties en geheime liefdes. Niets menselijks is de hoofdpersonen in deze rolprent vreemd. De tekst spreekt tot de verbeelding. De beelden vertellen meer dan woorden kunnen zeggen.
Geen woorden maar daden
Dat is de bijzonderheid van dit beeldverhaal. Dat beide disciplines niet zonder elkaar kunnen. Zouden de tekeningen er niet zijn dan vallen er gaten in het verhaal. Zonder de teksten zullen de beelden onvolledig zijn. Het een kan niet zonder het ander, ze vullen elkaar aan. Gaan samen om het verhaal welhaast compleet te maken. Vrijwel, want er is een beroep gedaan op mijn inlevingsvermogen, mijn empathie met de spelers. Op mijn aanleg de tekeningen die het verhaal aanvullen te interpreteren, uit te leggen en de handelingen aan te vullen in de teksten. Geen woorden maar daden, en de actie maakt het verhaal. Want de verwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op wanneer de verloren zonen verschijnen en het testament opengaat. Onvervulde verlangens en aandringende lusten, tegendraadse behoeften en verwaarloosde contacten zetten aan tot bizarre en dwaze daden.
Totdat John zich opeens weer laat zien tussen de grafzerken bij een begrafenis. Onaangekondigd en niet afgesproken. Dan ontdekken de kinderen zijn schuilplaats in het boshuis. En vinden in de kelder een miniatuurlandschap met voor hen herkenbare plekken. Een klein figuur als dat van John staat op een brug, starend in het water. Het is een dramatisch beeld. De nabestaanden zoeken de realiteit op. In de afrondende tekeningen rimpelt het water onder de brug. De laatste zin zijn woorden van John Wood: ‘Voor mij is niets en wat achter mij ligt lijkt zinloos.’ De laatste tekening is een egaal zwart vlak. Een open einde of is het verhaal daarmee tot een slot gekomen. Punt. Uit.
John’s Wood house. Sytse van der Zee, tekst en tekeningen. Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren, 2020.
Geef een reactie