De titel van het boek waarin ik afbeeldingen van schilderijen en tekeningen van Sam Drukker vind, lijkt voor verschillende uitleg vatbaar. Zowel de abstracte waarheid, als wel de werkelijke schijn. Figuurlijk is de schilder onderweg in zijn kunst. Bezig steeds beter te worden. Werkend naar het beste schilderij, dat er nooit zal komen. Want is de kunstenaar in zijn vak, is sowieso een ieder in zijn of haar beroep en ambacht of professie, niet onderweg naar het perfecte resultaat. Een afloop die vaststaat bij ons eindig leven. Is het hoogste goed bereikt, is de top gehaald, is het verhaal verteld, kun je zeggen: ‘ik ben klaar het is goed zo, ik heb het beste uit mezelf gehaald’, dan stopt de trein bij het eindstation. Onderweg is een beweging, groei, ontwikkeling. Maar dan is er stilstand, de eeuwige rust: het leven duurt maar even en dood dat zal je altijd zijn.
Sam Drukker is onderweg
Letterlijk is de mens onderweg van A naar B. Van hier naar daar en terug. Van vertrekpunt naar reisdoel. Van thuisadres naar een plek om een vakantie door te brengen. Van vaderland naar een onbekende bestemming. Onderweg, is positief van nu naar dan, van waar ik woon naar een tijdelijk adres. Om er te werken of te recreëren. Onderweg, is negatief wanneer het onderdak onzeker is. Wanneer je niet weet waar je terecht komt. Je op drift geraakt bent, ontheemd. De enige zekerheid de dood is.
Het boek met werken van Sam Drukker heeft dus als titel “Onderweg”. De catalogus bij een tentoonstelling in Museum JAN toont zijn arbeid van de jaren 2010 tot 2021. Schilderijen en tekeningen met de menselijke figuur als inspiratiebron en onderwerp. De beweging in zijn kunst is er in zichtbaar, Sam Drukker is onderweg. Veel van de afgebeelde figuren zijn actief onderweg, in de zin van dat ze in een bootje roeien naar de einder die ongewis is. Voeten die ongeschoeid kunnen verhalen van lange tochten. En ik kijk, ik kijk beter, en zie in ‘Voeten III’ een spijker in de wreef. Het verhaal kan alle kanten op…
Maar toch heeft die titel van het boek een figuurlijke betekenis. De meeste van de platen laten modellen zien, met de uitbeelding waarin Drukker zich bekwaamde in de kunst. Het zijn gedetailleerde schetsen van een leven. In een expressieve stijl is daadkrachtig het karakter neer gezet. Het moment van aandacht voor het wezen, het zijn in dat ene ogenblik. Het moet er dan zijn, in die ene minuut, een aanpassing later is niet meer mogelijk. Dit is de gelegenheid het mysterie te pakken, nadien is de magie weg. In het schilderij, de tekening, is de sfeer stil gezet. De emotie staat op een hoogtepunt.
Mensen onderweg
De mensen onderweg zijn bij Drukker veelal ongekleed, symboliseren de naakte waarheid van het migratieprobleem. De geklede mens is in portret een persoonlijkheid. Drukker weet met trefzekere gebaren de eigenheid te ontdekken en te verbeelden. Vooral in de tekeningen komt die accurate werkwijze tot uiting. Het geschilderde beeld wordt op een gebruikte drager gezet. Een oud stuk hout, gejut in het leven. De oorspronkelijke beeltenis, belijning en beschadiging, blijft op en in het hout aanwezig en zichtbaar. Het werkt mee in het resultaat, is onderdeel van de overschildering. Het verstevigt de indruk van het onderweg zijn. Want ook de mens van het portret is onderweg. In het leven.
Het boek geeft een indruk van het kunnen van Sam Drukker. De kunst waarin hij gaande is. De reis die hij maakt in de verbeelding van de mens. Vooral de beproeving, de tegenslag die het lichaam moet doorstaan, het lijf ondergaat. Dat is zichtbaar in de vluchtelingen. Met drietallen in een roeiboot, maar ook moederziel alleen in een klein bootje midden op het grote water. De angst en onzekerheid straalt in olieverf van het doek. Maar ook spreekt het uit de blik van de geportretteerde joodse mensen in de serie Minje. Zijn al de studies in inkt op papier trefzeker, de olieverven op doek leggen nog eens duidelijk de historie van deze figuren vast in hun oogopslag, hun houding, hun zijn.
Simpelweg genieten
Deze publicatie is de catalogus bij de tentoonstelling “Sam Drukker – Onderweg” bij Museum JAN in Amstelveen. Naast de vele illustraties, reproducties van het werk van Drukker, is er een verantwoording van museumdirecteur Marieke Uildriks als voorwoord opgenomen. Haar inleiding eindigt ze met de volgende zinnen, geheel in de sfeer van de dag vandaag: “Nu de noodgedwongen museumsluiting achter ons ligt, kunnen bezoekers eindelijk weer kunst beleven. Drukkers doorvoelde portretten nodigen uit tot wat zo gemist is door menig kunstliefhebber: reflecteren, verwonderen en simpelweg genieten.”
Over het interpreteren van kunst gaat master of arts Pienk de Gaay Fortman in gesprek met de kunstenaar. Het duidt vooral het werken van hem in het grote landschap van de kunst. In de dialoog met De Gaay Fortman leer ik de kunstenaar Sam Drukker enigszins kennen, terwijl ik zijn wezen al zag door de schilderijen en tekeningen. Zijn kijk en het zien. Hoewel zijn composities een titel hebben, gaat hij toch te keer tegen het een naam geven van het kunstwerk. Want als je het een titel geeft, zo stelt hij in de dialoog, dan is het kijken meteen opgehouden. Volwassen mensen lopen naar het tekstbordje in een kunstruimte, lezen de titel van het werk en kijken er niet meer onbevooroordeeld en spontaan naar. Terwijl het kind nog een betekenis kan geven op gevoel, letterlijk zeggen wat ze zien zonder dat dit de werkelijkheid hoeft te zijn.
Uitgave met uitersten
Door de long read, het lange essay van schrijver en oud-journalist Henk Blanken heb ik een meer nauwkeurig beeld van de mens achter de kunstenaar. Het verhaal, een bewerkte vertelling van een mooi avontuur met Sam Drukker in Zwitserland, is onderhoudend geschreven. Drukker heeft tussen de bergen een tentoonstelling, deze wordt door de schrijver bezocht. De schrijver, blijkt uit het verhaal, heeft een ernstige ziekte onder de leden. Het zet de toon, maar ook weer niet. “Parkinson?” vraagt hij. “Hoe kom je dáár nou aan?” / “Domme pech”, zeg ik. / “Maar je hebt het onder controle…” / “Zoiets. Zoiets.” / “De medicijnen slaan aan?” / Honden slaan aan, denk ik, en hou mijn mond. / “En wat is je prognose?” / “Het loopt lullig af.”
Zo lijkt deze publicatie een uitgave met uitersten. Aan de ene kant het werk van Drukker dat de uitersten in de uiterlijkheden van de mens tot in het extreme zoekt. Exact het karakter van de figuur tegenover hem weet te vatten. En de aard van de mens die noodgedwongen onderweg is precies in beeld brengt. De rillingen lopen er mij bijkans bij over de rug. Is er een grens aan wat de mens kan doorstaan en overleven? De kunstenaar vergt het uiterste van zichzelf om zijn inspiratie onder controle te krijgen en vast te leggen. Daarvoor gaat hij op de hurken, een houding die op de lange duur pijnlijk kan zijn. En werkt hij in de tekening met een luciferhoutje gedoopt in zwarte inkt. Het mag niet te makkelijk gaan. Hij maakt het zich lastig, zoekt de weerstand. Op die manier kan zijn kunst bloeien. Ik lees: “Na dertig jaar weet hij alles van kleur en toon, van ritme en lichtval, van scherpe en zachte lijnen, van koud en warm, van de inkt en het papier en die vlek. En telkens weer wil hij daaraan ontsnappen. Weg van de beheersing. Van toeval moet hij het hebben, van agressie, van zijn eigen voortdurende en mateloze stuiterigheid.” Die karaktertrek straalt af van de schilderijen en tekeningen die ik in het boek zie. Intens beleefde ogenblikken. Met een scherp oog gezien, met een trefzekere hand getekend, geschilderd.
SAM DRUKKER, ONDERWEG – schilderijen en tekeningen 2010-2021. Teksten Marieke Uildriks, Pienk de Gaay Fortman, Henk Blanken. Waanders Uitgevers, 2021.
Geef een reactie