Wanneer wij mensen er ons eens niet mee zouden bemoeien. Of minderen met alles maar naar onze hand te zetten. Niet aldoor menen te weten hoe het hoort en het dan ook zo moet zijn. Dat de wereld er uit moet zien volgens onze denkbeelden. Dat we uitgaan van kwantiteit, in plaats van kwaliteit na te streven. Hoe meer het oplevert hoe beter het is, denken wij. Wanneer het netjes oogt, het voor ons het beste is. Laat de boel maar eens de boel, laat de perfectie los, want dat keurig aangeharkte slaat alles dood. De leefbaarheid sterft ermee af.
De blauwe planeet
Wanneer wij mensen het eens laten geworden, dan komt naar voren dat het geen rommeltje wordt. Geenszins. Dan blijkt de natuur, want daar bemoeien wij ons teveel mee, ineens een zelfoplossend vermogen te bezitten. Dat wisten we wel diep van binnen, maar in onze zelfoverschatting waren we dat voor de goede orde vergeten. Moeder aarde behoeft geen menselijke bemoeienis. Bemoedering leidt tot verloedering. De blauwe planeet bestaat namelijk al langer dan de mensheid oud is, en weet dus zelf wel hoe ramp en tegenspoed op te lossen. En die ramp en tegenspoed in de natuur is vaak zelfs door de mens zelf veroorzaakt, direct of indirect. In de evolutie heeft het groen op die bol zich onder elke omstandigheid staande gehouden en weten te handhaven. Het zal ook de vernietigende hand van de mens wel overleven. Het is er veerkrachtig genoeg voor. Wanneer wij mensen proberen ons er minder mee te bemoeien kan de natuur haar creativiteit volop laten groeien en bloeien.
Pakweg zo’n halve eeuw geleden en eerder was de mens op het land nog niet zo intensief op productie gericht. Toen was minder in de meeste gevallen meer. De natuur vond zichzelf ieder jaar opnieuw uit. Seizoen na seizoen. Vader Boersma wees dochter Doet daar toen op, wanneer ze samen het veld in trokken om bijvoorbeeld eieren te zoeken en vogels te spotten. Het land was vol van uitbundige overmoed. Want de natuur is moedig en wanneer het de kans krijgt gaat het er baldadig en welhaast onbezonnen aan toe om de eigen pracht te tonen. De schoonheid haar toen gewezen legt kunstenaar Doet Boersma nu in haar werk vast. Met de aanwijzingen van haar vader in het achterhoofd. De boer met oog voor de vogels in het veld, de grassen, de onkruiden die het groen kleuren.
Knielen in de berm
In de uitgave “Fertile Soil” laat zij in kleurige afbeeldingen zien hoe machtig mooi de natuur natuurlijk is. De vruchtbare aarde laat een verscheidenheid aan vegetatie groeien en opbloeien. Om haar beeld in de natuur zelf te zien, daarvoor moeten wij op de knieën – knielen in de berm, groene vingers krijgen in de aarde. De pracht van de natuur, die Boersma inspireerde voor haar kunst, vinden we niet in de weidsheid van het landschap. Die verblijft op enkelhoogte onder onze neus. Wij kijken daar makkelijk overheen, omdat we het grote geheel controleerbaar willen beschouwen. Maar op macroniveau ontspringt in beginsel dat waar de omgeving vol mee is. Juist op detail blijkt hoe groots de natuur eigenlijk is. We vergeten dat snel en zetten de zeis, tegenwoordig de maaimachine, zomaar tussen het gras om met een enkele haal al het leven een kop kleiner te maken.
De natuur leeft voort op vruchtbare aarde. Iedere dood betekent nieuw leven. De afgestorven materie is meststof voor een volgende generatie. Deze cyclus zet zich elk jaar door. Zoals de aarde rond is, zo rond is de cirkel van natuurlijk leven. Als het ware reïncarneert het leven in de dood. Wordt de groei herschapen in het verdorren. Doet Boersma trekt het landschap in om de natuurlijke creatie creatief te recreëren. Gewapend met potlood en papier, een fotocamera over de schouder, legt zij de weelderige inborst vast. Om deze later binnen in het atelier of buiten in de tuin uit te werken.
Geen bestaande bermen
Buiten voor de grote afmetingen van het werk, want ze maakt horizontaal brede schilderijen, panoramisch welhaast. Dit formaat past niet in de beperking van het atelier. Ze werkt in grote gebaren de beeltenis uit, die op detail een intensieve benadering krijgen. Het zijn abstracte beelden, dat wil zeggen ze passen nergens in de realiteit in. Geen weergaven van bestaande bermen langs benoemde wegen. Boersma voegt inspiraties samen tot een afgewogen schepping. Deze kan van overal zijn, want Doet trok veelal de wereld in om nieuwe natuurschappen te ontdekken. Maar toch zie ik in het boek veel vernederlandste omgevingen langs komen. Vegetatieve afbeeldingen met een Hollands karakter of eigenlijk een Friese aard. Want uit die grond, deze klei, is de kunstenaar toch getrokken. Die afkomst verloochent zich niet. Ze is er ‘hikke en tein’, zoals de Friezen zelf zeggen.
Boersma gebruikt in haar schildermaterie, de verf, plantendelen en aardkorrels om nog dichter bij de basis te komen en op de bodem te blijven. Planten krijgen afdrukken in de nog natte schildering, werken mee in de compositie. De verf gemengd met aarde of bedekt met bladgoud. Al naar gelang de uitstraling van de natuur volgens Boersma dat nodig heeft. Van de bermen maakt ze landschappen. Kleine handzame omgevingen met breed uitgemeten afmetingen. Op zo’n formaat kan Doet de weelderige schoonheid van bloem en plant nog beter laten uitkomen. In de opmaak van het boek is dat weidse beeld benaderd doordat werken op uitklappagina’s afgedrukt zijn. Zo komen de composities nog beter tot hun recht in deze gereproduceerde vorm.
Op de knieën door de berm
“Fertile Soil” is vooral een platenboek. Ik kan me vergapen aan de verbazing van Doet Boersma. Haar verrukking brengt zij weelderig op mij over. Door het werk ga ik beter kijken. Bladerend door het boek kan ik lui in de stoel genieten van de pracht en de praal. Maar buiten ga ik gehurkt langs of schuifel ik op de knieën door de berm. Ik moet ervoor de auto uit of van de fiets stappen. Maar dan kan ik de schilderingen van Boersma herkennen in de uitbundigheid van de natuur dichtbij huis.
In de Fryske taal klinkt uitbundig als oermoed. Eigenlijk komt dat dichterbij de waarheid: de natuur is overmoedig in alle uitgelaten geestdrift. Of dus oer-moed, een oorspronkelijke durf, een natuurlijke dapperheid. De werken hebben opgetogen titels die de lading zuiver dekken: De verrukking van de natuur; Veerkrachtige grond; Rijke grond; Majeur!; Verleiding; Betovering; Speelse natuur. Het boek is even speels en betoverend als de inspirator dat is. Doet Boersma verleidt mij om in deemoed te buigen voor al dat moois. Ze leert me te kijken en te zien hoe rijk de grond is waarop ik loop.
Loslaten om door de knieën te gaan
Ondanks dat het in het boek om de afbeeldingen gaat, heeft de uitgave enkele beeldende teksten. Zo vertelt schrijfster Baukje Wytsma de innerlijke reis van Doet Boersma. Voordat ze de uiterlijke schoonheid van de natuur kan vastleggen moet ze eerst zichzelf leren kennen. Afstappen van het grote geheel. Uit haar eigen comfortzone gaan en het landschap, dat tot dan haar handelsmerk in de kunst is, loslaten om door de knieën te kunnen gaan voor de natuur op minder dan een steenworp afstand. Op haar beurt laat Wytsma zich inspireren door het werk van Boersma en schrijft enkele karakteristieke gedichten. Deze zijn tussen de platen in het boek geplaatst. Peter Jens houdt zich als directeur strategische samenwerkingen beroepsmatig met de bodem bezig. Hij schrijft een technisch verhaal over hoe wij naar de natuur kijken, wat de natuur ons vertelt en hoe deze ons helpt. Kunstrecensent en assistent-conservator Susan van den Berg beschrijft dan nog het schildertechnische proces van vormgeving en inhoud van de werken.
Ten eerste door deze teksten leer ik de mens Doet Boersma kennen, wat haar drijft te doen wat ze doet. En op welke manier ze haar inspiratie op beeld krijgt. Zij het in de fotografie, de schetsmatige tekeningen en de gedetailleerd en breed uitgemeten schilderijen. Door die schilderingen leer ik dan de kunstenaar Doet Boersma kennen en doorzie haar verrukking voor groei en bloei. Door deze werken laat ze zien wat er aan weelde was, er nog is en wat we moeten koesteren voor de toekomst. Wij als mensen moeten de grond vruchtbaar houden om de aarde verrukkelijk te laten leven. Derhalve een prachtig kijkboek waar ik inspiratie uit op kan doen me eens niet te bemoeien met de natuur onder handbereik, mijn tuin bijvoorbeeld. En ook te zien wat materie als modder aan een kwastje voor prachtige afbeeldingen kan neerzetten op doek. De schilderijen van Doet Boersma evenaren niet de pracht van de natuur, maar benadert deze wel. Gaf ik sterren dan stond de hemel er vol mee.
Fertile Soil, nature – inspiration – art. Doet Boersma, schilderijen en tekeningen. Met teksten van Baukje Wytsma, Peter Jens en Susan van den Berg. Uitgever Bekking & Blitz, 2021.
Geef een reactie